Θα πτωχεύσουμε και πολιτιστικά;

Η Φαίδρα Χατζηκωνσταντή Ευρώπη στην Αρπαγή της Ευρώπης το καλοκαίρι του 2003 στην Κρήτη στο φεστιβάλ Ταλλαία

Η Φαίδρα Χατζηκωνσταντή σε μια σκηνή απ' το έργο Εκδρομή που παρουσίασε το καλοκαίρι του 2011 η ομάδα Mkultra της Γκίγκης Αργυροπούλου.



Στην πρόσοψη του πολιτιστικού θέρους δε φάνηκε καθόλου η ύφεση, στα ενδότερα όμως η επίδραση ήταν ισχυρή. Ισχυρή και καταλυτική. Σε κάποιες περιπτώσεις ωστόσο πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε πως το πνεύμα της περισυλλογής αποδείχτηκε ωφέλιμο. Ιδιαίτερα στο Ελληνικό φεστιβάλ οι περικοπές του προϋπολογισμού του μετέβαλαν υποχρεωτικά τα κριτήρια των επιλογών του και οδήγησαν σε παραγωγές με παραστάσεις νεανικών σχημάτων χαμηλού κόστους. Ιδιαίτερα η τριπλέτα που συμπεριλήφθηκε στην ενότητα «Πολεοδομές», με τις ομάδες Nova Melancholia ( Βασίλης Νούλας), Mkultra (Γκίγκη Αργυροπούλου) και Mag Κώστας Κουτσολέλος), αποτέλεσαν λόγω λιτότητας, απόπειρα που η ευμάρεια δεν θα την ενέπνεε. Αυτό αποτέλεσε άνοιγμα σημαντικό ανεξάρτητα απ’ το όποιο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Δεν είδα και δεν μπορώ να πω. Ξέρω όμως ότι έγινε. Αυτό το παράδειγμα, όπως και πολλά άλλα, αποδεικνύουν πως καλή πολιτιστική δουλειά γίνεται και με λίγα λεφτά. Δεν θα ευνοηθούνε βέβαια οι υμέτεροι, τα κομματικά κολλητάρια, της παρεούλας τα παιδιά και τα χαϊδεμένα των ΜΜΕ. Ε, τι να κάνουμε; Ύφεση είναι αυτή θα ‘χει και… παράπλευρες απώλειες. Ας αναλογιστούμε εξ άλλου πως τα άτιμα τα χαρίσματα και οι αναίτιες σπατάλες μας έφτασαν εδώ που μας έφτασαν. Συμπέρασμα: πολιτισμός, αληθινός, ουσιαστικός, καρπερός γίνεται και με ακόμα λιγότερα αρκεί να υπάρχει νους και γνώση.

Διοργανώσεις με ταυτότητα

Γι αλλού ξεκίνησα και σ’ άλλα σας πήγα. Ναι, γίνονται λιγότερα και φθηνότερα αλλά είναι ολέθριο να μην γίνεται τίποτα. Ας επικεντρωθούμε στις μικρές περιφερειακές εκδηλώσεις, τις πολιτιστικές διοργανώσεις των δήμων. Οι πιο πολλές πραγματοποιήθηκαν. Με περικομμένους προϋπολογισμούς, με συνδυασμούς και περιορισμούς, με αξιοποιήσεις των τοπικών δυνάμεων πολλές τα κατάφεραν να μην σιωπήσουν τελείως. Είναι όμως δυσάρεστο, από φτώχεια να χάνουνε τον εαυτό τους και αναφέρομαι ιδιαίτερα σε όποια λίγα φεστιβάλ είχαν κατορθώσει να βρούνε έναν προσανατολισμό. Με προσπάθειες και πίστη στην τοπική παράδοση και ιστορία κάποιοι οραματιστές, ξεπερνώντας δυσκολίες, αντιδράσεις, κομματικές αντιπαλότητες και μικροψυχίες και άλλα άνθη του κακού που ενδημούν στα μικρά μέρη, κατάφερναν οι ιδεαλιστές αυτοί να δώσουν στο φεστιβάλ τους μια ταυτότητα. Μια θεματική φυσιογνωμία. Το ανέσυραν απ’ το σωρό, από την απρόσωπη πλειάδα των πάσης φύσεως, ασύντακτων η συντεταγμένων, ανώνυμων η τιτλοφορημένων και του δημιούργησαν υπόσταση. Γιατί, τα θεματικά φεστιβάλ του καλοκαιρινού μας ορίζοντα πόσα να είναι θαρρείτε; Ούτε μια ντουζίνα. Κατόρθωμα λοιπόν να φτιαχτεί τοπικό φεστιβάλ με θεματικό χαρακτήρα. Με μπούσουλα και κατεύθυνση ιδεολογική.

Στα λημέρια του Τάλου

Σίγουρα θα υπάρχουν κι άλλα που δεν έτυχε ν’ ακούσω κάτι γι αυτά, μα αυτό για το οποίο ξέρω πολλά κι τα ξέρω από πρώτο χέρι, είναι το φεστιβάλ Ταλλαία. Συμπλήρωσε μια δεκαετία το μικρό αυτό φεστιβάλ που φύτρωσε στις πλαγιές των Ταλαίων βουνών. Εκεί που σύμφωνα με τους θρύλους του Μυλοποτάμου ήταν τα λημέρια του περίφημου Τάλου, του μεταλλικού γίγαντα που ο Δίας τον είχε ορίσει προστάτη της Κρήτης και της Ευρώπης, της κόρης που είχε κλέψει απ’ τη Φοινίκη. Το όνομα αυτών των βουνών έδωσε ο εμπνευστής και δημιουργός του φεστιβάλ, στο δημιούργημα του και ήταν μια αναφορά στο μυθολογικό σιδερένιο δαιμόνιο που κόνευε κάποτε σ’ αυτά τα μέρη. Μα η αναφορά στην αρχή περιοριζόταν μόνο στο όνομα, γιατί κατά τα άλλα ήταν μια διοργάνωση στο multiculti, με παραγωγές του συρμού, απ αυτές που προσφέρονταν παντού. Η ευκαιρία παρουσιάστηκε και ο εμπνευσμένος πρωτοστάτης μου πρότεινε ένα έργο με πρωταγωνιστή τον ίδιο τον Τάλω. Ιδού κατατοπιστικά αποσπάσματα απ’ το λόγο του Μανούσου Κλάδου στα δεκάχρονα των Ταλλαίων, που τα λέει όλα.

Απ’ το λόγο του Μανούσου

«Και αφού αποφασίσαμε, ότι θέλαμε ένα πολιτιστικό γεγονός, τότε τέθηκε και το ζήτημα του πως θα το ονομάσουμε. Κατατέθηκαν αρκετές προτάσεις. Μίλησα τελευταίος και είπα τη λέξη Ταλλαία, Η πρόταση έγινε δεκτή με ενθουσιασμό. Ο καθηγητής Μιχάλης Τρούλης μας προσδιόρισε τη γραφή της λέξης ώστε να μην γράφεται με έψιλον και ένα λάμδα όπως τα Ταλέα όρη αλλά με δύο λάμδα και άλφα γιώτα το έ, ώστε να ξεχωρίζει, ότι αναφερόμαστε σε δρώμενα προερχόμενα από τον Τάλω. Και έτσι βαπτισμένο πλέον το φεστιβάλ ξεκίνησε ένα ταξίδι που συνεπήρε μαζί του όλους τους δημότες του μικρού αυτού Μυλοποταμίτικου δήμου. Παρουσιάσαμε παραστάσεις και συναυλίες σε χωριά που ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν φιλοξενήσει τέτοια γεγονότα και δεν ήξεραν τι ήταν το θέατρο ή πως εκτός από τα πανηγύρια, υπάρχουν και οι συναυλίες, οι εκθέσεις και οι άλλες εκδηλώσεις. Μέσα από το φεστιβάλ, αρχίσαμε να γνωριζόμαστε μεταξύ μας. Να νιώθουμε όλοι κάτοικοι του ίδιου χωριού. Αρχίσαμε να δουλεύουμε για το κοινό όφελος όλων των οικισμών και όχι μόνο ο καθένας για το δικό του. Τα καλοκαίρια οι πλατείες των χωριών μας ζωντάνεψαν. Διαπιστώσαμε ότι τα «Ταλλαία» έγιναν κομμάτι της ζωής του μεγαλύτερου τμήματος του πληθυσμού του Δήμου μας….»

Μια πραγματικότητα που δεν γίνεται ν’ αγνοηθεί

«…Όταν πας στο Κρυονέρι των 20 κατοίκων και μαζεύονται χίλια άτομα για μια παράσταση, τότε κάτι συμβαίνει. Όταν πας στον Άγιο Ιωάννη των 15 κατοίκων και μαζεύονται 350 δημότες, τότε κάτι γίνεται διαφορετικό. Όταν κάνεις συναυλία στο Βώσσακο και το κοινό αγγίζει τα 2000 άτομα, τότε μάλλον έχεις πετύχει. Μέχρι σήμερα δεν είχαμε καμία αποτυχημένη εκδήλωση στο δήμο μας αναφορικά με τη συμμετοχή του κοινού. Έπρεπε λοιπόν να κάνουμε το επόμενο βήμα. Εκείνο, με το οποίο θα προσπαθούσαμε να προσδιορίσουμε τη φιλοσοφία του φεστιβάλ. Είχαμε το όνομα. Τάλως, Ταλλαία, μύθοι, Κρητική Μυθολογία για την ακρίβεια. Διότι ένα φεστιβάλ, για να είναι ξεχωριστό, δεν μπορεί μόνο να φιλοξενεί παραγωγές. Ένα πρόγραμμα εκδηλώσεων. Θέλαμε όμως το κάτι παραπάνω… Ξέραμε τι θέλαμε αλλά δεν είχαμε βρει τον κατάλληλο άνθρωπο. Ψαχνόμασταν με όλους τους θιάσους που φιλοξενούσαμε χωρίς αποτέλεσμα. Μέχρι που ήρθε στη Αγιά η μυθική Ευρώπη. Χωρίς καμία υπερβολή, εκείνον που χρειαζόμασταν τον πήρε στην πλάτη του ο Ταύρος, ο ίδιος που έκλεψε την Ευρώπη -σύμφωνα με τον μύθο- και μια ωραία βραδιά μας τον έφερε στην Αγιά. Συνάντησα το θίασο, εδώ στο Γαράζο μετά την παράσταση στην Ταβέρνα του Μηνά όπου και γνώρισα τον Γιώργο Χατζηδάκη. Του είπαμε την ιδέα, ότι θα θέλαμε να ανέβει ένα έργο βασισμένο στο μύθο του Τάλω, απ’ όπου και το όνομα του φεστιβάλ. Ομολογώ ότι όταν ολοκληρώθηκε εκείνη η βραδιά, ήξερα, ότι από όσους είχα γνωρίσει μόνο ο Χατζηδάκης είχε το μεράκι να ασχοληθεί με κάτι τέτοιο. Παράλληλα όμως πίστευα, ότι μάλλον δεν θα το έκανε. Δεν θα έμπαινε σε αυτή τη διαδικασία…»

Κι όμως το ‘κανα, Μανούσο

«Δεν μπορείτε λοιπόν να φανταστείτε την έκπληξη μου αλλά και τον ενθουσιασμό μου όταν μετά από περίπου τρεις μήνες, δέχθηκα το τηλεφώνημα του Γιώργη Χατζηδάκη, ότι το θεατρικό έργο ΤΑΛΩΣ ήταν έτοιμο! Και το καινούργιο ταξίδι ξεκίνησε. «Τάλως» πρώτα για δυο χρόνια και μετά, «Φρονίμη της Αξού» και τρίτο «Αλοίδες», τρία έργα είναι το αποτέλεσμα αυτού εγχειρήματος. Τρία νέα έργα, γραμμένα, σκηνοθετημένα, με πρωτότυπη μουσική της Σωτηρία Κολόζου, αποκλειστικά για το δικό μας φεστιβάλ. Ο Γιώργης Χατζηδάκης και η ομάδα «Θεώρηση», προσδιόρισαν επακριβώς τη φιλοσοφία των «Ταλλαίων» και κατέστησαν ξεχωριστό και ιδιαίτερο αυτό το φεστιβάλ. Ένα φεστιβάλ, που έδιδε πλέον το καινούργιο στο πολιτιστικό στίγμα, όχι μόνο της περιοχής μας αλλά και της χώρας μας. Μπορεί να φιλοξενήσαμε μεγάλους θιάσους, διάσημους ηθοποιούς και τραγουδιστές, μπορεί να φέραμε σπουδαία ονόματα της μουσικής και του θεάτρου, μπορεί και όντως κάναμε πολλά. Κανείς δεν ασχολήθηκε μαζί μας επειδή φέραμε τον Α ή τον Β καλλιτέχνη. Τους βλέπουν όλοι παντού. Όλες οι μεγάλες αθηναϊκές εφημερίδες και όλα τα πολιτιστικά έντυπα ασχολήθηκαν με τα Ταλλαία και τα καθιέρωσαν, αποκλειστικά γιατί δώσαμε τον «Τάλω», τη «Φρονίμη της Αξού» και τις «Αλοΐδες Νύμφες». Δώσαμε τη μυθολογία του τόπου μας. Φέτος, προκειμένου να γιορτάσουμε τα δέκα χρόνια Ταλλαία, ο Γιώργης Χατζηδάκης έφτιαξε την μουσικοχορευτική και θεατρική παράσταση « Ο Ψηλορείτης τραγουδά τους μύθους του», που αποτελούν ένα ολοκληρωμένο έργο με όλους τους βασικούς μύθους της περιοχής. Και εδώ μπαίνει και το νέο ερώτημα. Και τώρα τι; Πως θα συνεχιστεί το φεστιβάλ; Ποιο θα είναι το επόμενο βήμα και πως θα πρέπει να εξελιχθούν τα πράγματα. Είναι γεγονός, ότι βρισκόμαστε σε μια νέα καμπή…»

Οι ευθύνες των ιθυνόντων και των πλούσιων

Ήταν τυχερό στα δεκάχρονα των Ταλλαίων να πέσει βαρύγδουπη η Στρίγγλα Ύφεση αγκαλιαστή με τον Καλλικράτη. Τα δεδομένα ανατράπηκαν και το μικρό φεστιβάλ πνίγηκε. Όπως κι άλλα μικρά φεστιβάλ της περιφέρειας. Υπήρχαν σχέδια, ιδέες και προτάσεις που έμειναν μετέωρες. Το έργο μου «Ιδομενέας, μεγάλος βασιλιάς», συνέχεια που θα ολοκλήρωνε έναν μυθολογικό κύκλο. Θα δυστυχήσει πολιτιστικά ο τόπος άραγε; Αυτές οι εστίες θα σβήσουν; Το έργο που ξεκίνησε ο Μανούσος, ο Μιχάλης, ο Δημήτρης, ο Γιώργης, η Κωνσταντίνα κι όλοι οι άλλοι ανακόπηκε; Γιατί το ΥΠΠΟ του κ. Γερουλάνου δεν υιοθετεί δυο τρία η και πέντε μικρά τοπικά φεστιβάλ που έχουν σημειώσει ένα οδοιπορικό σαν αυτό των Ταλλαίων. Γιατί ο Λούκος, με τις πρωτότυπες συλλήψεις και τα ρηξικέλευθα ανοίγματα των εκδηλώσεων, δεν απλώνει την καλή του διάθεση και σε δυο τρία τοπικά φεστιβάλ που θα διαλέξει να τα φέρει στην πρωτεύουσα με δικές τους παραγωγές. Και οι πλούσιοι, τι κάθονται και κλωσάνε τα πλούτη τους; Θέλουν να αποδείξουν πως στ’ αλήθεια η άνθρωποι του χρήματος δεν έχουν πνευματικές και ευαισθησίας και μόνο τα κέρδη προσκυνάνε; Οι Κρήτες Κροίσοι σε τέτοιους χαλεπούς καιρούς που πολλά τοπικά φεστιβάλ σιγούν και ιδιαίτερα τα Ταλλαία, γιατί δεν ευαισθητοποιούνται να βάλουν το χέρι στην τσέπη; Τι είναι για τους Δασακαλαντωνάκηδες, για τους Βαρδινογιάννηδες, για τους Μαμιδάκηδες την Creta Farm, τις Ακτοπλοϊκές Εταιρείες να υιοθετήσουν πέντε τοπικές πολιτιστικές εκδηλώσεις και να δώσουν 50000, 100000, 200000 απ’ τα κέρδη τους για τα Ταλλαία, ας πούμε; Τι θα γίνει; Θα φτωχύνουν; Φιλότιμο χρειάζεται απ’ όλους και λίγο ν’ αποτραβήξουν των ομματιών τους απ’ τα συμφέροντα και τη βιτρίνα και να δούνε και πιο μέσα, εκεί που πραγματικά κυοφορείται ο πολιτισμός της πατρίδας και τρέφεται απ’ τη ρίζα της παράδοσης. Ας ξαναδιαβάσουν πιο προσεκτικά αυτά που είπε ο Μανούσος.

Γιώργος Χατζηδάκης