Θα πτωχεύσουμε και πολιτιστικά;

Η Φαίδρα Χατζηκωνσταντή Ευρώπη στην Αρπαγή της Ευρώπης το καλοκαίρι του 2003 στην Κρήτη στο φεστιβάλ Ταλλαία

Η Φαίδρα Χατζηκωνσταντή σε μια σκηνή απ' το έργο Εκδρομή που παρουσίασε το καλοκαίρι του 2011 η ομάδα Mkultra της Γκίγκης Αργυροπούλου.



Στην πρόσοψη του πολιτιστικού θέρους δε φάνηκε καθόλου η ύφεση, στα ενδότερα όμως η επίδραση ήταν ισχυρή. Ισχυρή και καταλυτική. Σε κάποιες περιπτώσεις ωστόσο πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε πως το πνεύμα της περισυλλογής αποδείχτηκε ωφέλιμο. Ιδιαίτερα στο Ελληνικό φεστιβάλ οι περικοπές του προϋπολογισμού του μετέβαλαν υποχρεωτικά τα κριτήρια των επιλογών του και οδήγησαν σε παραγωγές με παραστάσεις νεανικών σχημάτων χαμηλού κόστους. Ιδιαίτερα η τριπλέτα που συμπεριλήφθηκε στην ενότητα «Πολεοδομές», με τις ομάδες Nova Melancholia ( Βασίλης Νούλας), Mkultra (Γκίγκη Αργυροπούλου) και Mag Κώστας Κουτσολέλος), αποτέλεσαν λόγω λιτότητας, απόπειρα που η ευμάρεια δεν θα την ενέπνεε. Αυτό αποτέλεσε άνοιγμα σημαντικό ανεξάρτητα απ’ το όποιο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Δεν είδα και δεν μπορώ να πω. Ξέρω όμως ότι έγινε. Αυτό το παράδειγμα, όπως και πολλά άλλα, αποδεικνύουν πως καλή πολιτιστική δουλειά γίνεται και με λίγα λεφτά. Δεν θα ευνοηθούνε βέβαια οι υμέτεροι, τα κομματικά κολλητάρια, της παρεούλας τα παιδιά και τα χαϊδεμένα των ΜΜΕ. Ε, τι να κάνουμε; Ύφεση είναι αυτή θα ‘χει και… παράπλευρες απώλειες. Ας αναλογιστούμε εξ άλλου πως τα άτιμα τα χαρίσματα και οι αναίτιες σπατάλες μας έφτασαν εδώ που μας έφτασαν. Συμπέρασμα: πολιτισμός, αληθινός, ουσιαστικός, καρπερός γίνεται και με ακόμα λιγότερα αρκεί να υπάρχει νους και γνώση.

Διοργανώσεις με ταυτότητα

Γι αλλού ξεκίνησα και σ’ άλλα σας πήγα. Ναι, γίνονται λιγότερα και φθηνότερα αλλά είναι ολέθριο να μην γίνεται τίποτα. Ας επικεντρωθούμε στις μικρές περιφερειακές εκδηλώσεις, τις πολιτιστικές διοργανώσεις των δήμων. Οι πιο πολλές πραγματοποιήθηκαν. Με περικομμένους προϋπολογισμούς, με συνδυασμούς και περιορισμούς, με αξιοποιήσεις των τοπικών δυνάμεων πολλές τα κατάφεραν να μην σιωπήσουν τελείως. Είναι όμως δυσάρεστο, από φτώχεια να χάνουνε τον εαυτό τους και αναφέρομαι ιδιαίτερα σε όποια λίγα φεστιβάλ είχαν κατορθώσει να βρούνε έναν προσανατολισμό. Με προσπάθειες και πίστη στην τοπική παράδοση και ιστορία κάποιοι οραματιστές, ξεπερνώντας δυσκολίες, αντιδράσεις, κομματικές αντιπαλότητες και μικροψυχίες και άλλα άνθη του κακού που ενδημούν στα μικρά μέρη, κατάφερναν οι ιδεαλιστές αυτοί να δώσουν στο φεστιβάλ τους μια ταυτότητα. Μια θεματική φυσιογνωμία. Το ανέσυραν απ’ το σωρό, από την απρόσωπη πλειάδα των πάσης φύσεως, ασύντακτων η συντεταγμένων, ανώνυμων η τιτλοφορημένων και του δημιούργησαν υπόσταση. Γιατί, τα θεματικά φεστιβάλ του καλοκαιρινού μας ορίζοντα πόσα να είναι θαρρείτε; Ούτε μια ντουζίνα. Κατόρθωμα λοιπόν να φτιαχτεί τοπικό φεστιβάλ με θεματικό χαρακτήρα. Με μπούσουλα και κατεύθυνση ιδεολογική.

Στα λημέρια του Τάλου

Σίγουρα θα υπάρχουν κι άλλα που δεν έτυχε ν’ ακούσω κάτι γι αυτά, μα αυτό για το οποίο ξέρω πολλά κι τα ξέρω από πρώτο χέρι, είναι το φεστιβάλ Ταλλαία. Συμπλήρωσε μια δεκαετία το μικρό αυτό φεστιβάλ που φύτρωσε στις πλαγιές των Ταλαίων βουνών. Εκεί που σύμφωνα με τους θρύλους του Μυλοποτάμου ήταν τα λημέρια του περίφημου Τάλου, του μεταλλικού γίγαντα που ο Δίας τον είχε ορίσει προστάτη της Κρήτης και της Ευρώπης, της κόρης που είχε κλέψει απ’ τη Φοινίκη. Το όνομα αυτών των βουνών έδωσε ο εμπνευστής και δημιουργός του φεστιβάλ, στο δημιούργημα του και ήταν μια αναφορά στο μυθολογικό σιδερένιο δαιμόνιο που κόνευε κάποτε σ’ αυτά τα μέρη. Μα η αναφορά στην αρχή περιοριζόταν μόνο στο όνομα, γιατί κατά τα άλλα ήταν μια διοργάνωση στο multiculti, με παραγωγές του συρμού, απ αυτές που προσφέρονταν παντού. Η ευκαιρία παρουσιάστηκε και ο εμπνευσμένος πρωτοστάτης μου πρότεινε ένα έργο με πρωταγωνιστή τον ίδιο τον Τάλω. Ιδού κατατοπιστικά αποσπάσματα απ’ το λόγο του Μανούσου Κλάδου στα δεκάχρονα των Ταλλαίων, που τα λέει όλα.

Απ’ το λόγο του Μανούσου

«Και αφού αποφασίσαμε, ότι θέλαμε ένα πολιτιστικό γεγονός, τότε τέθηκε και το ζήτημα του πως θα το ονομάσουμε. Κατατέθηκαν αρκετές προτάσεις. Μίλησα τελευταίος και είπα τη λέξη Ταλλαία, Η πρόταση έγινε δεκτή με ενθουσιασμό. Ο καθηγητής Μιχάλης Τρούλης μας προσδιόρισε τη γραφή της λέξης ώστε να μην γράφεται με έψιλον και ένα λάμδα όπως τα Ταλέα όρη αλλά με δύο λάμδα και άλφα γιώτα το έ, ώστε να ξεχωρίζει, ότι αναφερόμαστε σε δρώμενα προερχόμενα από τον Τάλω. Και έτσι βαπτισμένο πλέον το φεστιβάλ ξεκίνησε ένα ταξίδι που συνεπήρε μαζί του όλους τους δημότες του μικρού αυτού Μυλοποταμίτικου δήμου. Παρουσιάσαμε παραστάσεις και συναυλίες σε χωριά που ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν φιλοξενήσει τέτοια γεγονότα και δεν ήξεραν τι ήταν το θέατρο ή πως εκτός από τα πανηγύρια, υπάρχουν και οι συναυλίες, οι εκθέσεις και οι άλλες εκδηλώσεις. Μέσα από το φεστιβάλ, αρχίσαμε να γνωριζόμαστε μεταξύ μας. Να νιώθουμε όλοι κάτοικοι του ίδιου χωριού. Αρχίσαμε να δουλεύουμε για το κοινό όφελος όλων των οικισμών και όχι μόνο ο καθένας για το δικό του. Τα καλοκαίρια οι πλατείες των χωριών μας ζωντάνεψαν. Διαπιστώσαμε ότι τα «Ταλλαία» έγιναν κομμάτι της ζωής του μεγαλύτερου τμήματος του πληθυσμού του Δήμου μας….»

Μια πραγματικότητα που δεν γίνεται ν’ αγνοηθεί

«…Όταν πας στο Κρυονέρι των 20 κατοίκων και μαζεύονται χίλια άτομα για μια παράσταση, τότε κάτι συμβαίνει. Όταν πας στον Άγιο Ιωάννη των 15 κατοίκων και μαζεύονται 350 δημότες, τότε κάτι γίνεται διαφορετικό. Όταν κάνεις συναυλία στο Βώσσακο και το κοινό αγγίζει τα 2000 άτομα, τότε μάλλον έχεις πετύχει. Μέχρι σήμερα δεν είχαμε καμία αποτυχημένη εκδήλωση στο δήμο μας αναφορικά με τη συμμετοχή του κοινού. Έπρεπε λοιπόν να κάνουμε το επόμενο βήμα. Εκείνο, με το οποίο θα προσπαθούσαμε να προσδιορίσουμε τη φιλοσοφία του φεστιβάλ. Είχαμε το όνομα. Τάλως, Ταλλαία, μύθοι, Κρητική Μυθολογία για την ακρίβεια. Διότι ένα φεστιβάλ, για να είναι ξεχωριστό, δεν μπορεί μόνο να φιλοξενεί παραγωγές. Ένα πρόγραμμα εκδηλώσεων. Θέλαμε όμως το κάτι παραπάνω… Ξέραμε τι θέλαμε αλλά δεν είχαμε βρει τον κατάλληλο άνθρωπο. Ψαχνόμασταν με όλους τους θιάσους που φιλοξενούσαμε χωρίς αποτέλεσμα. Μέχρι που ήρθε στη Αγιά η μυθική Ευρώπη. Χωρίς καμία υπερβολή, εκείνον που χρειαζόμασταν τον πήρε στην πλάτη του ο Ταύρος, ο ίδιος που έκλεψε την Ευρώπη -σύμφωνα με τον μύθο- και μια ωραία βραδιά μας τον έφερε στην Αγιά. Συνάντησα το θίασο, εδώ στο Γαράζο μετά την παράσταση στην Ταβέρνα του Μηνά όπου και γνώρισα τον Γιώργο Χατζηδάκη. Του είπαμε την ιδέα, ότι θα θέλαμε να ανέβει ένα έργο βασισμένο στο μύθο του Τάλω, απ’ όπου και το όνομα του φεστιβάλ. Ομολογώ ότι όταν ολοκληρώθηκε εκείνη η βραδιά, ήξερα, ότι από όσους είχα γνωρίσει μόνο ο Χατζηδάκης είχε το μεράκι να ασχοληθεί με κάτι τέτοιο. Παράλληλα όμως πίστευα, ότι μάλλον δεν θα το έκανε. Δεν θα έμπαινε σε αυτή τη διαδικασία…»

Κι όμως το ‘κανα, Μανούσο

«Δεν μπορείτε λοιπόν να φανταστείτε την έκπληξη μου αλλά και τον ενθουσιασμό μου όταν μετά από περίπου τρεις μήνες, δέχθηκα το τηλεφώνημα του Γιώργη Χατζηδάκη, ότι το θεατρικό έργο ΤΑΛΩΣ ήταν έτοιμο! Και το καινούργιο ταξίδι ξεκίνησε. «Τάλως» πρώτα για δυο χρόνια και μετά, «Φρονίμη της Αξού» και τρίτο «Αλοίδες», τρία έργα είναι το αποτέλεσμα αυτού εγχειρήματος. Τρία νέα έργα, γραμμένα, σκηνοθετημένα, με πρωτότυπη μουσική της Σωτηρία Κολόζου, αποκλειστικά για το δικό μας φεστιβάλ. Ο Γιώργης Χατζηδάκης και η ομάδα «Θεώρηση», προσδιόρισαν επακριβώς τη φιλοσοφία των «Ταλλαίων» και κατέστησαν ξεχωριστό και ιδιαίτερο αυτό το φεστιβάλ. Ένα φεστιβάλ, που έδιδε πλέον το καινούργιο στο πολιτιστικό στίγμα, όχι μόνο της περιοχής μας αλλά και της χώρας μας. Μπορεί να φιλοξενήσαμε μεγάλους θιάσους, διάσημους ηθοποιούς και τραγουδιστές, μπορεί να φέραμε σπουδαία ονόματα της μουσικής και του θεάτρου, μπορεί και όντως κάναμε πολλά. Κανείς δεν ασχολήθηκε μαζί μας επειδή φέραμε τον Α ή τον Β καλλιτέχνη. Τους βλέπουν όλοι παντού. Όλες οι μεγάλες αθηναϊκές εφημερίδες και όλα τα πολιτιστικά έντυπα ασχολήθηκαν με τα Ταλλαία και τα καθιέρωσαν, αποκλειστικά γιατί δώσαμε τον «Τάλω», τη «Φρονίμη της Αξού» και τις «Αλοΐδες Νύμφες». Δώσαμε τη μυθολογία του τόπου μας. Φέτος, προκειμένου να γιορτάσουμε τα δέκα χρόνια Ταλλαία, ο Γιώργης Χατζηδάκης έφτιαξε την μουσικοχορευτική και θεατρική παράσταση « Ο Ψηλορείτης τραγουδά τους μύθους του», που αποτελούν ένα ολοκληρωμένο έργο με όλους τους βασικούς μύθους της περιοχής. Και εδώ μπαίνει και το νέο ερώτημα. Και τώρα τι; Πως θα συνεχιστεί το φεστιβάλ; Ποιο θα είναι το επόμενο βήμα και πως θα πρέπει να εξελιχθούν τα πράγματα. Είναι γεγονός, ότι βρισκόμαστε σε μια νέα καμπή…»

Οι ευθύνες των ιθυνόντων και των πλούσιων

Ήταν τυχερό στα δεκάχρονα των Ταλλαίων να πέσει βαρύγδουπη η Στρίγγλα Ύφεση αγκαλιαστή με τον Καλλικράτη. Τα δεδομένα ανατράπηκαν και το μικρό φεστιβάλ πνίγηκε. Όπως κι άλλα μικρά φεστιβάλ της περιφέρειας. Υπήρχαν σχέδια, ιδέες και προτάσεις που έμειναν μετέωρες. Το έργο μου «Ιδομενέας, μεγάλος βασιλιάς», συνέχεια που θα ολοκλήρωνε έναν μυθολογικό κύκλο. Θα δυστυχήσει πολιτιστικά ο τόπος άραγε; Αυτές οι εστίες θα σβήσουν; Το έργο που ξεκίνησε ο Μανούσος, ο Μιχάλης, ο Δημήτρης, ο Γιώργης, η Κωνσταντίνα κι όλοι οι άλλοι ανακόπηκε; Γιατί το ΥΠΠΟ του κ. Γερουλάνου δεν υιοθετεί δυο τρία η και πέντε μικρά τοπικά φεστιβάλ που έχουν σημειώσει ένα οδοιπορικό σαν αυτό των Ταλλαίων. Γιατί ο Λούκος, με τις πρωτότυπες συλλήψεις και τα ρηξικέλευθα ανοίγματα των εκδηλώσεων, δεν απλώνει την καλή του διάθεση και σε δυο τρία τοπικά φεστιβάλ που θα διαλέξει να τα φέρει στην πρωτεύουσα με δικές τους παραγωγές. Και οι πλούσιοι, τι κάθονται και κλωσάνε τα πλούτη τους; Θέλουν να αποδείξουν πως στ’ αλήθεια η άνθρωποι του χρήματος δεν έχουν πνευματικές και ευαισθησίας και μόνο τα κέρδη προσκυνάνε; Οι Κρήτες Κροίσοι σε τέτοιους χαλεπούς καιρούς που πολλά τοπικά φεστιβάλ σιγούν και ιδιαίτερα τα Ταλλαία, γιατί δεν ευαισθητοποιούνται να βάλουν το χέρι στην τσέπη; Τι είναι για τους Δασακαλαντωνάκηδες, για τους Βαρδινογιάννηδες, για τους Μαμιδάκηδες την Creta Farm, τις Ακτοπλοϊκές Εταιρείες να υιοθετήσουν πέντε τοπικές πολιτιστικές εκδηλώσεις και να δώσουν 50000, 100000, 200000 απ’ τα κέρδη τους για τα Ταλλαία, ας πούμε; Τι θα γίνει; Θα φτωχύνουν; Φιλότιμο χρειάζεται απ’ όλους και λίγο ν’ αποτραβήξουν των ομματιών τους απ’ τα συμφέροντα και τη βιτρίνα και να δούνε και πιο μέσα, εκεί που πραγματικά κυοφορείται ο πολιτισμός της πατρίδας και τρέφεται απ’ τη ρίζα της παράδοσης. Ας ξαναδιαβάσουν πιο προσεκτικά αυτά που είπε ο Μανούσος.

Γιώργος Χατζηδάκης

Το επιτέλους τέλος του Ε.ΚΕ.ΘΕ.Χ

Με καθυστέρηση ενός χρόνου ανακοινώθηκε η κατάργηση του Εθνικού Κέντρου Θεάτρου και Χορού, που ενώ τελούσε σε απόλυτη αδράνεια, τα έξοδα και οι μισθοί τρέχανε. Ο οργανισμός αυτός, που σπατάλησε πολλά χρήματα και καθόλου δεν ωφέλησε το θέατρο η τον χορό, ήταν έργο του τότε υπουργού πολιτισμού Γιώργου Βουλγαράκη, που θα τον θυμόμαστε και για το σκάνδαλο του Βατοπεδίου, για τις offshore εταιρείες του και για το μεγαλοφυούς σύλληψης σχέδιο να ιδρύσει ανεξάρτητο οργανισμό με πολλά φιλόδοξα σχέδια για την πρόοδο του θεάτρου. Πρόεδρο διόρισε τον επιχειρηματία, εκδότη, αντιπρόσωπο οίκων οπλικών συστημάτων Γιώργο Δραγώνα και νομίζω πως τα πεπραγμένα του οργανισμού αρκούν για να αξιολογήσουν το έργο του ΕΚΕΘΕΧ, ώστε να μην χρειαστεί να διακινδυνεύσουμε σχολιάζοντας το ασυμβίβαστο θεάτρου και χορού με τις επαγγελματικές ιδιότητες του προέδρου του. Δεν ξέρω πόσο παρακινδυνευμένο είναι ωστόσο αν δεν παρασιωπήσουμε πως κάποια πρόσωπα του ευρύτερου θεατρικού χώρου, ίσως εν αγνοία τους, προσφέρανε τις πνευματικές τους προσωπικότητες ώστε να στηθεί προσχηματικό σκηνικό. Ας μην υπεισέρθουμε βαθύτερα , το χρονικό θα έχει κρατήσει τις σημειώσεις του.

Νέα Επιτροπή

Ένας άλλος, ο τωρινός υπουργός πολιτισμού της κυβέρνησης των μνημονίων, διόρισε προ ημερών μια καινούργια επιτροπή θεατρικών επιχορηγήσεων με νέους όρους και πρόσωπα έγκυρα και αδιάφθορα, που δεν θα αποφύγουν ωστόσο κι αυτά τον καθιερωμένο χορό των αντιρρήσεων. Αποτελούμενη από πανεπιστημιακούς με αδιαπραγμάτευτο κύρος, θεατρικούς κριτικούς η νέα σύνθεση της Γνωμοδοτικής Επιτροπής Θεάτρου, έχει πρόεδρο τον καθηγητή και κριτικό θεάτρου Δημήτρη Τσατσούλη και μέλη τον Γιώργο Δεπάστα, μεταφραστή, την Δήμητρα Κονδυλάκη, δραματολόγο, την Ασπασία Κράλλη, ηθοποιό και σκηνοθέτιδα, τον Γιάννη Μόσχο, σκηνοθέτη, την Ειρήνη Μουντράκη, θεατρολόγο και κριτικό και τον Σάββα Πατσαλίδη, καθηγητή θεατρολογίας και κριτικό. Σώμα γερό και αδιάβλητο δυο βασικά γνωρίσματα. Πρώτο και θετικό το γνωστό ενδιαφέρον του προέδρου της για τα νεανικά σχήματα και δεύτερο, αρνητικό, πως πολλοί οι θεωρητικοί και κανένας εκπρόσωπος της σκηνικής θεατρικής πράξης. Ανισόρροπο;

Επιφυλάξεις, Αμφιβολίες και Ελπίδες

Η ουσία ωστόσο δεν βρίσκεται στην ιδανικότητα των υπουργικών επιλογών, ούτε στους νεωτερισμούς των όρων και των προϋποθέσεων. Το όλο ζήτημα επικεντρώνεται στο αν υπάρχουν η αν θα υπάρξουν λεφτά για να δοθούν επιχορηγήσεις. Μήπως δηλαδή η επιτροπή αυτή ανακοινώθηκε για το θεαθήναι. Δεν πιστεύω πως από τον προσεχή Οκτώβριο, που θα αρχίσουν τα αυτόφωρα και φυλακίσεις για φορολογικές οφειλές λίγων χιλιάδων, που θα υλοποιηθούν οι απολύσεις των συμβασιούχων, που θα συγχωνεύονται πανεπιστήμια και νοσοκομεία, που θα μεθοδεύονται νέοι όροι και νέες μειώσεις μισθών και συντάξεων, η κυβέρνηση θα τολμήσει να ανακοινώσει χορηγίες στα θέατρα. Όταν το θέαμα ανθρώπων που ψάχνουν τα σκουπίδια και τα υπολείμματα των λαϊκών αγορών για να τραφούν, τα επιδοτημένα από σκηνής θεάματα, με την σύμπραξη δραματολόγου η χωρίς, θα αποτελούν πρόκληση άγρια και επικίνδυνη. Δεν ξέρω πάλι. Μπορεί. Όσο για την καταλληλότητα της επιτροπής είναι αναμφισβήτητο πως περιλαμβάνει και ανθρώπους γνωρίζοντες που θα ευνοήσουν – αν υπάρξουν λεφτά - νέα λαμπυρίζοντα σχήματα του θεατρικού στερεώματος, αποφεύγοντας τους λαμπρούς καλοταϊσμένους και αυτάρκεις σταρ των επιχορηγήσεων. Έτσι θα μειωθεί και η προκλητικότητα αλλά και οι χορηγίες θα αποτελέσουν δημιουργικές και παραγωγικές επενδύσεις. Απ’ αυτή την άποψη η προεδρία του Τσατσούλη αποτελεί εγγύηση.

Αλβανοί ηθοποιοί στο ελληνικό θέατρο

Η Αλεξάνδρα Χασάνι σε δυο στιγμιότυπα από παράσταση




Γινόμαστε μάρτυρες βαθιών πολιτιστικών ανατροπών και αναμοχλεύσεων, ιστορικών θα μπορούσαμε να τις πούμε, που έχω την εντύπωση πως δεν έχουμε συλλάβει την έκτασή τους, το βάθος και την σημασία τους καθώς μας απασχολούν μερικές μόνο πλευρές των εκφάνσεών τους. Είναι τώρα μερικά χρόνια (ξεπερνούν οπωσδήποτε τα δεκαπέντε) που ο πληθυσμός της χώρας μας έχει δεχθεί μια μετάγγιση από προσφυγικά κύματα αλλοεθνή, με άλλες μορφωτικές καταβολές, άλλες γλώσσες, διαφορετικές θεωρήσεις του κόσμου και εν πολλοίς άλλες αξίες. Το μεγαλύτερο ποσοστό των μετοίκων αυτών είναι βορειοευρωπαίοι και Βαλκάνιοι, με τους Αλβανούς να έχουν το μεγαλύτερο ποσοστό ανάμεσα σ’ όλους τους μετανάστες. Οι πρώτοι Αλβανοί ήρθαν με τα παιδιά τους ή τα έφεραν μετά από κάποιο διάστημα, η τα απέκτησαν εδώ, το γεγονός είναι πως σήμερα τα σχολεία της χώρας μας έχουν μεγάλο ποσοστό μαθητών από την Αλβανία, στις τάξεις του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου και αρκετοί απόφοιτοι έχουν ανέβει ήδη τα σκαλιά των ελληνικών Πανεπιστημίων. Κι όπως είναι φυσικό οι δραματικές σχολές δεν άφησαν τους νέους των ξένων ασυγκίνητους.




Ο Ενκε Φεζολάρι. Ο μεσαίος την κάτω φωτογραφία




Η Μιρέλα Κόντι είναι μια Αλβανίδα που έχει τελειώσει μια αθηναϊκή δραματική σχολή. Είχα την ευκαιρία να συνεργαστώ μαζί της όταν πρόσφατα σκηνοθέτησα τους «Ιχνευτές» του Σοφοκλή και είμαι σε θέση να σου περιγράψω πόσο βαθιά έχει αφομοιώσει, όχι μόνο τη γλώσσα και τους κανόνες της θεατρικής τέχνης (η μετάφραση ήταν σε δεκαπεντασύλλαβο) μα και την θεωρητική γνώση για το αρχαίο θέατρο, την μυθολογία, τους ομηρικούς Ύμνους. Εκτός απ’ τον ρόλο της Μαίας, της μητέρας του Ερμή, την είχα και βοηθό μου. Μπορώ, λοιπόν, να μιλήσω με ενθουσιασμό για την ευσυνειδησία της, την συνέπειά της, την πλήρη επάρκεια της σε ότι της ζητήθηκε. Στα προσεχή χρόνια συνεργάστηκα και πάλι μαζί της. Στο έργο «Φρονίμη, η πριγκίπισσα της Αξού» ανέλαβε έναν ρόλο δύσκολο και υπεύθυνο, την αμαζόνα Δεξίππη, που πρωτοστατεί στον ξεσηκωμό των γηγενών Κρητών κατά των εισβολέων Αχαιών.


Ωστόσο η Μιρέλα δεν είναι η μόνη Αλβανίδα στο ελληνικό θέατρο. Έχουμε πολλές φορές χειροκροτήσει τον Λαέρτη Βασιλείου, σε ρόλους δύσκολους, με σημαντικές συμμετοχές σε απαιτητικές διανομές, αλλά έχουμε εντυπωσιαστεί και από σκηνοθεσίες του. Κατά τους υπολογισμούς μου μια ντουζίνα- τουλάχιστον - νέοι εξ Αλβανίας υπολογίζονται αυτή τη στιγμή στην λεγεώνα των ηθοποιών μας και είναι βέβαιο πως στα αμέσως προσεχή χρόνια θα πολλαπλασιαστούν εντυπωσιακά. O Ένκε Φεζολάρι που ζει 17 χρόνια στην Ελλάδα και σπούδασε ηθοποιός στο Κ.Θ.Β.Ε., έχει διανύσει ένα δύσκολο αλλά δημιουργικό και πλούσιο οδοιπορικό στους δρόμους της θεατρικής ζωής του τόπου μας. Πολύ πρόσφατα αποφοίτησε με άριστα απ’ τη σχολή του Εθνικού θεάτρου μια νεότατη κοπέλα, Αλβανίδα, που ήρθε στην Ελλάδα σε ηλικία τριών χρόνων και φυσικά έχει και παιδεία και γλώσσα Ελληνική. Η Αλεξάνδρα Χασάνι έχει διακριθεί σε ότι έχει παίξει μέχρι τώρα και είναι ήδη περιζήτητη. Σπουδαστής στο Εθνικό είναι και ο Τζανής Ρίνο που οι προβλέψεις για το ταλέντο του είναι πολύ θετικές. Υπάρχουν φυσικά κι άλλοι. Θα μιλήσουμε στο μέλλον γι αυτούς. Εκτός αν μας προλάβουν κι επικοινωνήσουν πρώτοι εκείνοι μαζί μας.


Η τέχνη του θεάτρου δεν είναι μια οποιαδήποτε δουλειά ή σπουδή, που μπορεί εύκολα να κάνει ένας μετανάστης στην χώρα μας. Απαιτείται απόλυτη γνώση της γλώσσας και της εκφοράς της. Απαιτείται επίσης μια ιδιαίτερη αφομοίωση της ελληνικής κουλτούρας. Ιστορία, λαογραφία, λογοτεχνία, μυθολογία, κοινωνιολογία, γνώσεις που και οι ντόπιοι σπουδαστές δυσκολεύονται να αποκτήσουν. Οι Αλβανοί, ωστόσο, απ’ όσες περιπτώσεις έχω υπ’ όψη μου, με έχουν εκπλήξει. Εγκολπώνονται την ελληνική μόρφωση, ενσωματώνονται στον πολιτισμό μας, αφομοιώνουν την θεατρική σπουδή, με τέτοια όρεξη που πιστεύω πως πολύ σύντομα θα κατακτήσουν ξεχωριστές θέσεις στο θεατρικό μας στερέωμα. Σημείωσα πως «θα κατακτήσουν» ενώ στην πραγματικότητα θα κατακτηθούν, με μια κατάκτηση όμως αβίαστη, εκούσια, επιθυμητή και σπουδαία, με την έννοια άξια σπουδής.


Στο παρόν και στο μέλλον το ελληνικό θέατρο, η γλώσσα μας, το δραματολόγιό μας με την εικόνα της ελληνικής κοινωνίας του 19ου, του 20ου και του 21ου αιώνα, η θεατρική μας παράδοση, αρχαία και βυζαντινή θα δρουν δυναμικά σε όλο τον βαλκανικό χώρο κι αυτό θα είναι μια πολιτιστική επικράτηση ανυπολόγιστης σημασίας. Προς αυτή τη κατεύθυνση ας στραφεί το ενδιαφέρον της Πολιτείας, των Κρατικών Θεάτρων, της Εταιρειών θεατρικών Συγγραφέων και Σκηνοθετών, της Ένωσης Κριτικών, του Σωματείου Ηθοποιών, του Συλλόγου Αποφοίτων θεατρικών Σπουδών, η πολυάριθμη Κοινότητα Πανεπιστημιακών περί το θέατρο ασχολουμένων, οι ποικίλες Επιτροπές, για όλους αυτούς, τους είτε με σπουδαίους στόχους ασχολούμενους, είτε είναι από τους φληναφούντες ματαιόσπουδους. Ιδού φίλτατοι μου στάδιο δόξης λαμπρό, σπουδαίο και ουσιαστικό. Είναι απαίτηση των δεινών καιρών να εγκαταλείψουν την ανησυχία της καρέκλας και της σφραγίδας, να αποστραφούν λίγο απ’ τις συντεχνιακές τους αγωνίες. Δεν ακούν πως όλοι απαιτούν οι πνευματικοί άνθρωποι να ενεργοποιηθούν. Η εξάπλωση της ελληνικής θεατρικής κουλτούρας στο βαλκανικό χώρο δεν είναι μόνο εθνικό αίτημα αλλά και βαλκανική αναγκαιότητα.

Από την παράσταση της "Φρονίμης". Η Μιρέλα Κόντι η προτελευταία από αριστερά

Σεμινάρια, κι όποιος αντέξει

Σμήνη σεμιναρίων φέρνουν βόλτες στον θεατρικό μας ορίζοντα. Σεμινάρια επί παντός επιστητού. Σε μια ηρωική εξόρμηση να συμπληρώσουν τα εμφανή κενά που αφήνουν οι δραματικές σχολές στην θεατρική τους κατάρτιση, οι νεοσσοί του θεάτρου ρίχνονται στα σεμινάρια. Οι προθέσεις τους ωστόσο δεν υποκινούνται σχεδόν ποτέ από φιλομάθεια. Αυτό θα ήταν παρήγορο. Με ιδιοτελή και ολίγον υστερόβουλα κίνητρα στρέφονται στα σεμινάρια νέοι και παλαιότεροι του θεατρικού μας συντάγματος. Το πρώτο είναι να ενισχύσουν το βιογραφικό τους , που το θεωρούν φτωχό μόνο με την αναφορά της δραματικής σχολής που τελείωσαν. Το δεύτερο είναι να πλησιάσουν τον επί κεφαλής του σεμιναρίου, εάν αυτός είναι κάποιος απ’ τους γνωστούς, για να αγοράσουν πιθανότητες να τους κρατήσει κοντά του σε προσεχή διανομή.Το δυσάρεστο είναι πως αυτή η υστεροβουλία, η καπηλεία της φήμης του, είναι και πρόθεση του σεμιναρίστα. Ξέρει την ανασφάλεια των νέων ηθοποιών και ποντάροντας σ’ αυτό ρίχνει στην αγορά το δόλωμα του σεμιναρίου. Και τα ψαράκια τσιμπάνε αβέρτα.


Η καλή ψαριά εξασφαλίζει στον επιτήδειο αλιέα κάτι παραπάνω από μια πλούσια κακαβιά. Στην ψιλή μαρίδα όμως, που πέφτει στην απόχη των σεμιναρίων του, τι εξασφαλίζεται; Σπανίως κάτι ελάχιστο , συνήθως όμως τίποτα. Καταβάλουν τα αφελή μικρόψαρα τα τέλη του σεμιναρίου, ακούνε τετριμμένα η παράδοξα (κάποιος διδάσκει πως οι ρόλοι προσεγγίζονται έχοντας σαν υπόδειγμα κάποιο ζώο, και βάζει τους ηθοποιούς να μιμούνται ένα ζώο για να συνθέσουν έναν θεατρικό χαρακτήρα. Ανήκουστο;) και εξαντλούνται σε σχιζοφρενικούς αυτοσχεδιασμούς. Κι όσο πιο εξωφρενικοί οι αυτοσχεδιασμοί που ζητάει ο μαέστρος του σεμιναρίου, τόσο και πιο πολύ εντυπωσιάζονται τα δόλια τα θεατρικά κουτάβια, που χάσκουν από θαυμασμό νομίζοντας πως μαθαίνουν μυστικά που θα τα κάνουν σπουδαίους ηθοποιούς. Παγίδες να τα πεις, δόκανα η σεμινάρια η αλήθεια είναι πως βρίθουν στο θεατρικό μας παζάρι.


Βοηθάνε καθόλου αυτά τα σεμινάρια; Πιστεύω πως σε κάποιο μικρό βαθμό, ναι. Είναι τόσο ανίδεα τα παιδιά που βγαίνουν απ’ τις σχολές, που οτιδήποτε γύρω απ’ τη θεατρική διαδικασία είναι χρήσιμο. Μπορούμε να ελπίζουμε λοιπόν πως με τα τόσα σεμινάρια θ’ ανέβει το επίπεδο του θεάτρου μας; Εδώ η απάντηση είναι κατηγορηματικά αρνητική. Δεν γίνεται κάποιος ηθοποιός με σεμινάρια. Παρακολουθούσα προ ημερών τον Κώστα Χατζηχρήστο στην παλιά ταινία «Ο μπακαλόγατος». Εχει λοιπόν ο αξέχαστος ένα μονοπλάνο δέκα λεπτών όπου αυτοσχεδιάζει. Ω, μεγάλε θεέ του θεάτρου! Τι πλούτος, τι γυρίσματα, τι ευστροφία υποκριτική, τι απίστευτη πολυμέρεια, τι θησαυρός για τον νέο ηθοποιό. Πήγε ποτέ σε σεμινάριο ο Χατζηχρήστος; Ούτε τη λέξη δεν θα είχε ακούσει. Ούτε από δραματική σχολή πέρασε ποτέ. Το ίδιο και ο μεγάλος Αυλωνίτης. Το ίδιο και ο Φωτόπουλος. Όλοι οι γίγαντες του θεατρικού μας πανθέου, δραματικοί η κωμικοί, κάποιοι πήγαν σε δραματικές σχολές , κανείς όμως δεν πάτησε ποτέ το πόδι του σε σεμινάρια.

Γ. Χατζ.

Οι Εθελοντές του Μοσχόπουλου

Αρνητικά στέκεται το Σωματείο απέναντι στην καινούργια πατέντα που λέγεται Εθελοντές και συγκεκριμένα στους Εθελοντές που επάνδρωσαν την παράσταση του Θωμά Μοσχόπουλου «Μέδουσα: Σχέδια και αυτοσχεδιασμοί για σχεδίες και ναυάγια». Με το πρόσχημα της άσκησης, της σεμιναριακής σπουδής και μελέτης μια ομάδα νέων ηθοποιών και μη, συμπλήρωσαν τον θίασο με εθελοντική συμμετοχή, αγνοώντας δηλαδή την εργασιακή σύμβαση. Το ΣΕΗ αντέδρασε και ο σκηνοθέτης καλύφθηκε στην αυθόρμητη συμβολή εθελοντών με πρόθεση σπουδαστική. Κάτι σας ένα είδος εργαστηρίου εφαρμογής. Μια μερίδα της σχολιογραφίας συντάχθηκε με την αντίδραση του Σωματείου που με τις διάφορες δικαιολογίες καταστρατηγούνται οι συλλογικές συμβάσεις. Και πολύ σωστά. Σκοπός του συνδικαλιστικού φορέα των ηθοποιών είναι βέβαια η τήρηση των εργατικών κεκτημένων.

Όλα αυτά όμως είναι εκτός της σημερινής πραγματικότητας. Τα δεδομένα έχουν ανατραπεί. Ποια εργατικά δικαιώματα να φυλάξεις όταν έχουν έρθει τα πάνω κάτω. Οι άνεργοι ηθοποιοί είναι πλήθος αμέτρητο και την ίδια στιγμή οι σχολές παράγουν και προσθέτουν κι άλλους με ρυθμό χίλιους το χρόνο. Το θέμα δεν παλεύεται είτε το υποστηρίξουν οι σχολιογράφοι είτε όχι. Και μια άλλη παράμετρος σοβαρή, σοβαρότατη. Οι ηθοποιοί που βγαίνουν και συσσωρεύονται είναι ανέτοιμοι. Έχουν λάβει μόνο ένα ελαφρό επίχρισμα. Ημιμάθεια στα θεωρητικά και πασάλειμμα στα τεχνικά. Αν πεις δε γιαυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί γενικά «έρευνα», ούτε ιδέα. Το Σωματείο, συνδικαλιστικός φορέας γαρ, με μονοδιάστατο προσανατολισμό τα εργασιακά, δεν διανοήθηκε ποτέ να επέμβει στη θεατρική παιδεία κι έτσι το επίπεδο του συντριπτικά μεγαλύτερου ποσοστού των ηθοποιών είναι η επαγγελματική τους ανεπάρκεια.

Δεν προβληματίστηκε ποτέ σοβαρά και υπεύθυνα η Πολιτεία για την παιδεία των ηθοποιών. Επί τρεις δεκαετίες συζητείται ζήτημα Ακαδημίας θεάτρου. Κανένας άλλος φορέας δεν θεώρησε δικό του το πρόβλημα. Τα ίδια τα παιδιά των δραματικών σχολών, όταν βγαίνουν στην αγορά και διαπιστώνουν τις τραγικές ελλείψεις τους, τρέχουν πανικόβλητα να συμπληρώσουν ότι μπορούν. Έχει αυξηθεί εντυπωσιακά ο αριθμός των αποφοίτων δραματικών σχολών που σπεύδουν στα Πανεπιστήμια, στις σχολές θεατρολογίας, να καλύψουν τα κενά τους. Τα σεμινάρια βρίθουν. Αυξήθηκαν οι απαιτήσεις στην πιάτσα. Τώρα οι σκηνοθέτες υψηλής στάθμης, που προσφέρουν το προνόμιο μιας ποιοτικής συμμετοχής, είναι δύσκολοι, ψιλοκοσκινίζουν, ψάχνουν για το καλό. Όσο δυσκολεύει η ζωή, όσο ευτελίζεται και προδίδεται το ιδανικό από την εξουσία, τόσο το πνεύμα και η τέχνη θα αντιστέκονται. Στις κρίσιμες καμπές της ιστορίας, σαν μια αντίδραση νομοτελειακή, η πνευματική ζωή παίρνει τ’ απάνω της.

Εθελοντισμός: χρήσιμος, πολύτιμος και αναγκαίος.

Εθελοντές. Φαίνεται πως ο όρος επιβλήθηκε. Κι είναι εθελοντισμός χρήσιμος, πολύτιμος και αναγκαίος. Τόσο, που αν δεν είχε προκύψει από μόνος του θα ‘πρεπε το Σωματείο να τον εφεύρει Κι όχι μόνο το Σωματείο Ηθοποιών, αλλά και η γηράσκουσα Εταιρεία Θεατρικών Συγγραφέων. Και η περί τα άλλα τυρβάζουσα Εταιρεία Σκηνοθετών. Και η ομφαλοσκοπούσα Ένωση Θεατρικών Κριτικών. Και η αμήχανη Πανελλήνια Επιστημονική Ένωση Θεατρολόγων. Κι άλλοι φορείς, πνευματικά Σωματεία όλα, και αφού για το θέατρο μιλάμε, ας προσδιοριστούμε μόνο στα ανωτέρω. Οι μέρες που θα ακολουθήσουν θα είναι μέρες δύσκολες πολύ. Η κοινωνία αναμφισβήτητα θα υποστεί καθίζηση μεγάλη και το ηθικό των νέων ανθρώπων πέπρωται να καταρρακωθεί. Φτώχεια, ανεργία, βία και εξαθλίωση καραδοκούν.Το χρέος των πνευματικών ανθρώπων και των οργάνων όπου συνασπίζονται, είναι να προβάλλουν, να ενισχύσουν και να διαδώσουν ένα όραμα. Και να κρατήσουν όρθιο το ηθικό και την έννοια της ιθαγένειας

Η άθλια τάξη των πολιτικών έσβησε απ’ τον ορίζοντα του μέλλοντός μας το όραμα. Άνθρωποι αμόρφωτοι, καιροσκόποι των περιστάσεων, αμοραλιστές του αισχίστου είδους, αποκόψανε τους νέους απ’ το μέλλον. Είναι λοιπόν πράξη μεγάλης αξίας να ενθαρρυνθούν οι εθελοντές και να ευνοηθούν τέτοια εργαστήρια και με τον Μοσχόπουλο, και με τον Λιβαθινό και με τον Τζαμαργιά και με την Φριτζήλα και με τον Μαστοράκη και με τον Θάνο. Και με όποιον άλλο είναι σε θέση να ενισχύσει την ελλιπή θεωρητική κατάρτιση των ηθοποιών, να ανανεώσει την απαρχαιωμένη τεχνική που παίρνουν στις σχολές και να σπρώξει τον τελματωμένο θεατρικό αραμπά, να τον ξεκολλήσει και να τον πάει πιο πέρα. Είμαστε σε δύσκολη φάση και οι θεσιθηρίες, οι διαγκωνισμοί των πανεπιστημιακών, οι απέραντες θεωρητικολογίες, τα φληναφήματα των σχολιαστών και οι πάσης φύσεως σκοπιμότητες ας σταματήσουν εδώ και ας επικεντρωθούμε στην ουσία.Γιώργος Χατζηδάκης

Ανήθικη συμβουλή σε αποτυχημένους και μνησίκακους

Στα ιπποτικά μυθιστορήματα του 19^ου αιώνα ήταν πολύ συνηθισμένος ο προσωπιδοφόρος δολοφόνος που τυλιγμένος στη μαύρη του μπέρτα, με το εγχειρίδιο στο χέρι καραδοκούσε κρυμμένος στη σκοτεινή γωνιά του στενού δρομάκου για να περάσει το ανύποπτο θύμα του. Τώρα ο άγνωστος δολοφόνος την έχει στημένη στη καλοπροαίρετη σελίδα του «Αθηνοράματος». Και εξηγούμαι: Το καλό και πολύτιμο περιοδικό «Αθηνόραμα», στην ηλεκτρονική του εκδοχή, διαθέτει χώρο και υποδεικνύει τρόπο για να εκφράζουν οι αναγνώστες του, άγνωστοι μεταξύ αγνώστων, χωρίς κανένα στοιχείο ταυτότητας η με κάποιο ψευδώνυμο, την γνώμη τους για κάποια παράσταση που παρακολούθησαν. Ωραία, ωφέλιμη και εποικοδομητική έμπνευση. Μπράβο στο περιοδικό που στρέφεται απ’ ευθείας στο θεατή για να πάρει την γνώμη του, χωρίς την αμφιλεγόμενη μεσολάβηση των ειδικών. Ιδανική επίσης ευκαιρία για όποιον από σας διατηρεί μίσος για κάποιον του θεάτρου και επιθυμεί εκδίκηση. Εφ’ όσον φυσικά δεν έχετε ηθικούς δισταγμούς…

Τι κάνεις λοιπόν αγαπητέ μνησίκακε!

Περιμένεις τυλιγμένος στην ασφάλεια της ανωνυμίας μέχρις ότου αυτός που μισείς και εχθρεύεσαι να ανεβάσει ένα έργο η να παίξει σε κάποιο . Τότε αρχίζεις την αποστολή πολλών απαξιωτικών μηνυμάτων. Ανώνυμα η με ψευδώνυμο. «Χειρότερη παράσταση δεν έχω δει», «Έργο, παράσταση και ηθοποιοί, όλα χάλια», «Πήγα και είδα αυτή την παράσταση και έχασα το χρόνο μου. Προς θεού μην τη δείτε!». Κι άλλα πολλά τέτοια. Όσα για να ικανοποιηθεί η αρρωστημένη σας μνησικακία. Αυτά θα κάνουν πολύ καλή δουλειά. Δεν είναι μόνο που θα αποτρέψουν όποιον ανύποπτο τα διαβάσει. Δεν είναι που θα κηλιδώσει τη φήμη των καλλιτεχνών που παίρνουν μέρος στην παράσταση, είναι πως θα διαλύσει το ηθικό ηθοποιών και συντελεστών και θα δημιουργήσει προβλήματα στο θίασο. Χαρά εσείς ε;

‘Εχεις πολλές εφαρμογές

Η συμβουλή μου έχει εφαρμογές και στον ίδιο το θίασο που παίζεις εσύ αγαπητέ μνησίκακε. Αν κάποιος συνάδελφος επαινεθεί από κάποιον κριτικό η θεατή κι αυτό ενοχλήσει την ευαίσθητη ψυχολογία σου, στείλε αμέσως δυο τρία μηνύματα στο περιοδικό εναντίον του και υπέρ εσού. Σου στραβομίλησε ο σκηνοθέτης; «Πυροβόλησέ» τον με δυο συντριπτικά σημείωμα. Μην έχεις δισταγμό. Αυτός ο αποτελεσματικός τρόπος έχει πολλές εφαρμογές για κάθε φύσεως υποθέσεις. Αισθηματικές, οικονομικές, οικογενειακές και ενδοθιασικές. Μπορείς να καλύψεις έτσι και μια δική σου αποτυχία. Πετυχαίνει κάποιος άλλος και αποτυχαίνεις εσύ. Μολότωφ συκοφαντικών μηνυμάτων. Ένα σύστημα που κάνει θραύση. Μην διστάζεις λοιπόν. Ξεκίνα τώρα. Κι αν κάποιοι σου μιλήσουν για το αδίκημα της συκοφαντική δυσφήμιση δια του Τύπου και σε απειλήσουν με τη Δίωξη ηλεκτρονικού εγκλήματος της Ασφάλειας , μην δειλιάσεις. Αυτό που προέχει είναι να κορέσεις το μίσος σου και να δώσεις μια ικανοποίηση στην κακομοιριά σου.

Όσο για την καταστρατήγηση της καλής πρόθεσης του περιοδικού, την παραπλανητική και συκοφαντική δημοσιοποίηση χαλκευμένων κατηγοριών για παράσταση που δεν είδες, δε βαριέσαι. Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.