Κακά παιδιά, ύποπτοι τύποι και χώροι εγκαταλελειμμένοι

Ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Νίκος Δροσάκης, που έκανε την σχετική καταγγελία. ΚΑΤΩ: Χέρσο εγκαταλελειμμένο τοπίο ο χώρος του θεάτρου, θρέφει και συντηρεί κάθε είδους ζιζάνια.

Υπάρχουν λοιπόν και κακά παιδιά ανάμεσα μας. Ύποπτοι τύποι και κακόβουλοι που εκμεταλλεύονται τους ηθοποιούς. Στην καταγγελία και προειδοποίηση που ανάρτησε ο Νίκος Δροσάκης, που την δημοσιοποιήσαμε εδώ, έσπευσαν να συνυπογράψουν 132 φίλοι του καταγγέλλοντος, προφανώς ηθοποιοί όλοι η οι περισσότεροι, θύματα των επιτήδειων η μάρτυρες, που επικυρώνουν το γεγονός πως πράγματι στο χώρο του θεάτρου έχουν εμφανισθεί πολλά κρούσματα από «τυχάρπαστους καλλιτέχνες, δήθεν σκηνοθέτες, με δήθεν περγαμηνές και με φανταστικές υποψηφιότητες σε διεθνή φεστιβάλ…». Πολύ δυσάρεστα παρόμοια φαινόμενα που από τον μεγάλο αριθμό των πολλών που επικροτούν και συγχαίρουν την πρωτοβουλία του Δροσάκη να δώσει δημοσιότητα σε ένα τέτοιο περιστατικό απ’ το περιεχόμενο των συναρτήσεων, συμπεραίνεται πως δεν πρόκειται για γεγονός μεμονωμένο. Πολλοί καθώς φαίνεται έχουν πέσει στα δίχτυα τέτοιων κατεργάρηδων και μεγάλος είναι ο κατάλογος των μαρτύρων που παρακολούθησαν επεισόδια καλλιτεχνικής κακοήθειας και με την ευκαιρία της κίνησης Δροσάκη βγήκαν να προσθέσουν τη μαρτυρία τους.

Αξίζει για την ιστορία αλλά και για την τεκμηρίωση του φαινομένου και θα 'πρεπε να παραθέσουμε τα ονόματα των 160 ηθοποιών που περιλαμβάνονται στις μαρτυρίες. Τα είχα παραθέσει αλλά μου ζητήθηκε απ' τον Νίκο Δροσάκη να τα παραλείψω μιας και καθώς φαίνεται κάποιοι θα διαμαρτυρήθηκαν. Να συμπληρώσω την λαϊκή παροιμία πως "ο φόβος φυλάει τα έρημα".Τα ονόματα εντωμεταξύ συνεχίζονται κρουνηδόν εμείς όμως τα διαγράψαμε απ' εδώ για να αναρωτηθούμε ωστόσο πως με τέτοιο πλήθος θυμάτων και μαρτύρων δεν ξέσπασαν νωρίτερα και ευρύτερα σκάνδαλα και αντιδράσεις.

Για όλα η εξήγηση είναι μια. Η υπερφόρτωση με πληθυσμό παντοειδή του θεατρικού χώρου. Τέτοια περιστατικά λαβαίνουν χώρα επειδή γεμίσαμε με κάθε καρυδιάς καρύδι, όπου ο καθένας δηλώνει και δηλώνεται ηθοποιός, σκηνοθέτης, συγγραφέας, τραγουδιστής, performer, ενδυματολόγος, θεατρολόγος, κριτικός, δραματολόγος, καλλιτεχνικός συντάκτης, συνδικαλιστής, παραγωγός, προωθητής, καλλιτεχνικός πράκτορας, ατζέντης, καθηγητής, χορευτής και χορογράφος και όλο αυτό το χυλώδες πλήθος καταγίνεται με τα πάντα, επιχειρεί αδίστακτα τα πάντα ενώ μόνο ένα τέταρτο έχουν μια επαρκή μόρφωση για το αντικείμενο που καταπιάνονται. Αποτέλεσμα ένα κομφούζιο, ένας παντοειδές μάγμα, ανίδεο, ως επί το πλείστον που νομίζει πως γνωρίζει. Μέσα σ’ ένα τέτοιο συμφυρματικό κόσμο θρέφονται όνειρα, μωροφιλοδοξίες και φιλοδοξίες ασύμμετρες, ανταγωνισμοί και διαγκωνισμοί, κολακείες, δοσοληψίες, ανταποδοτισμοί, θεμιτά και αθέμιτα, ηθικά και ανήθικα. Και ποιος ευθύνεται για τη θλιβερή αυτή πραγματικότητα; Όχι μόνο ο φουκαράς που θέλησε να πουλήσει «μούρη» ως σκηνοθέτης και παραγωγός. Φταίει κατά τη γνώμη μου το Σύστημα που δεν παρέχει παιδεία. Φταίει το Σύστημα που αφήνει το θεατρικό τοπίο, χώρο ασύδοτο, τους νέους ακαθοδήγητους, έρμαια στις δηλητηριώδεις επιρροές της τηλεόρασης, ανενημέρωτους και ευάλωτους σε κάθε είδους παγανιές.

Κι ακόμα φταίει το Σύστημα για τη θεατρική παιδεία, για τις πάμπολλες δραματικές σχολές που λειτουργούν πλημμελέστατα και παράγουν ηθοποιούς ανεπαρκείς, ηθοποιούς που βγαίνουν στο θέατρο χωρίς να έχουν επίγνωση της ανεπάρκειας τους, των σοβαρών ελλείψεων τους, μιας και οι σχολές τους έχουν επικυρώσει με το αποδεικτικό τους πως είναι έτοιμοι και επαρκείς. Φταίει το Σύστημα που επιτρέπει και συντηρεί Σεμινάρια και Εργαστήρια που παράγουν κι αυτά και ηθοποιούς και σκηνοθέτες και όλα τα παραθεατρικά επαγγέλματα. Αυτά τα εγκληματικά συμβαίνουν και η Πολιτεία ( Α, η Πολιτεία!, Τα υπουργεία Πολιτισμού και Παιδείας, ο αξιότιμος κύριος Γερουλάνος και η αξιότιμη κ. Διαμαντοπούλου, με συμβούλους τον κ. Βούρο [για την πατρίδα, έτσι Γιάννη;] και την κ. Ζούνη, καθηγήτρια στον Ίασμο, που μεριμνά για την ευρωπαϊκή επιχορήγηση των δραματικών σχολών, υπάρχουν τα Σωματεία, οι Ενώσεις, οι Εταιρείες, οι Σύλλογοι, οι Επιτροπές ) η Πολιτεία που δεν κάνει τίποτα για να ελέγξει αυτό το χάος, να το οργανώσει και να το οριοθετήσει, παρά το αφήνει αμπέλι ξέφραγο να το νέμεται ό ένας κι ό άλλος, να γεμίζει βάτα και φυσικά και αγκάθια.

Βεβαίως να καταγγείλουμε Νίκο μου τον διαβολάκο που έκανε ζαβολιές και κορόιδεψε πέντε δέκα ηθοποιούς για να κάνει το ψώνιο του και να σπεύσουμε όλοι να του ρίξουμε πέτρες αναθέματος και ο Θεόδωρος Καντιώτης, που προσφέρεται και για ένα χέρι ξύλο,(!) να του ρίξει και δυο τρεις ψιλές αλλά φίλοι μου πρώτα πρέπει να κάνουμε πολύ περισσότερα για το θέατρο που είναι η ιδιαίτερη πατρίδα μας, τον θεατρικό χώρο που είναι η επιλογή μας και σ’ αυτόν επενδύσαμε, πρωτίστως όμως να καλυτερέψουμε τον εαυτό μας.

Γιώργος Χατζηδάκης

Υπάρχει θέμα με τους ηθοποιούς. Θέμα κοινωνικό και συνάμα πολιτιστικό.

Και επιτέλους κάποιος αποφάσισε να το αγγίξει. Με την οξυμένη της ευαισθησία τη δημοσιογραφική - για την θεατρική της καταγωγή τα είπαμε - η Ιωάννα Κλεφτόγιαννη (Στην "Ελευθεροτυπία") έβαλε το δάχτυλο επί των τύπων των ήλων. Θίχτηκε το καυτό θέμα της θεατρικής παιδείας, του υπεράριθμου των ηθοποιών, του μεγάλου ποσοστού ανεργίας, της πληθώρας των θεατρικών σχολών και της αλλοπρόσαλλης λειτουργίας τους, της απροκάλυπτης κερδοσκοπίας που ασκείται απ’ αυτές, της προχειρότητας της διδασκόμενης ύλης και της ακαταλληλότητας των προσώπων που διδάσκουν. Υπάρχουν κι άλλα δεινά στον ίδιο φάκελο, δεινά που χρονίζουν, και παρά τις καλοπροαίρετες προθέσεις της ηθοποιού Πέμης Ζούνη δεν πρόκειται να επιλυθούν, αφού έχουν παραπεμφθεί σε μια υπουργό απολύτως ανίκανη να αντιληφθεί τις ρίζες και τις πτυχές του ζητήματος.

Το ζήτημα λοιπόν έχει βέβαια πολλές πτυχές οι βάσεις του όμως είναι δύο . Η πληθώρα των ηθοποιών, πιο σωστό είναι να πούμε των νέων που συνωστίζονται στον θεατρικό χώρο, πολιορκώντας το θέατρο και τα παρακλάδια του. Δεύτερη παράμετρος το πολύ χαμηλό επίπεδο γενικής μόρφωσης και εξειδικευμένης κατάρτισης που χαρακτηρίζει το 85%, τουλάχιστον, αυτών που αποφοιτούν απ’ τις δραματικές σχολές . Έχω συμπληρώσει 28 χρόνια δάσκαλος σε δραματικές σχολές και είμαι σε θέση να γνωρίζω την πολύ απογοητευτική πραγματικότητα για την αμορφωσιά των παιδιών που προσέρχονται για να σπουδάσουν την τέχνη της σκηνής. Απ’ τους μαθητές που αποτελούν μια τάξη του πρώτου έτους το 50% δεν έχει ακούσει ποτέ να γίνεται λόγος για τον Καβάφη, τον Ελύτη, τον Σεφέρη, τον Καζαντζάκη, τον Παπαδιαμάντη , τον Βενέζη η τον Βιζυηνό. Οι άλλοι κάτι έχουν ακουστά και μόνο ένα 5% έχει μεγαλύτερη γνώση. Απ' αυτό το ολίγιστο ποσοστό προέρχεται και το μικρό κομμάτι της όποιας θεατρικής ποιότητας. Το μεγάλο ποσοστό δεν έχει δει ποτέ μια παράσταση αρχαίου δράματος και δεν είναι σε θέση, όταν του ζητηθεί να αναφέρει ένα έργο του Ευριπίδη η ένα έργο του Λόρκα η του ένα έργο του Ξενόπουλου.

Είναι αποκαρδιωτικό το γεγονός πως τα παιδιά που επιθυμούν να γίνουν ηθοποιοί δεν βλέπουν θέατρο. Είναι ζήτημα αν μέσα σε μια τάξη υπάρχουν δυο η τρεις μαθητές που να έχουν παρακολουθήσει μια παράσταση τον τελευταίο τρίμηνο. Και με δεδομένη αυτή την απόλυτη μορφωτική ένδεια τι μπορεί να κάνει ένα θεωρητικό μάθημα μιας ώρας τη ‘βδομάδα, που κατά κανόνα συχνότατα αναβάλλεται, πότε για απεργίες και πότε για αργίες και πάει λέγοντας. Μέσα στους εννιά μήνες του διδακτικού έτους ένα μάθημα δραματολογίας η ιστορίας θεάτρου αμφίβολο αν πραγματοποιείται 20 φορές. Με τα 40 λεπτά της διάρκειας του κάθε μαθήματος τι είναι δυνατό να διδαχθεί ο αδαής μαθητής από έναν ωκεανό γνώσεων που πρέπει να αφομοιώσει για να αποκτήσει ένα επίχρισμα θεατρικής μόρφωσης. Συμπέρασμα θλιβερό και αναμφισβήτητο. Το συντριπτικό ποσοστό των νέων ηθοποιών που παράγονται απ’ την βιομηχανία των δραματικών σχολών είναι αστοιχείωτοι κι αυτό δεν είναι μόνο ευθύνη των σχολών αλλά κατά κύριο λόγο της πολιτείας.


Υπάρχει ωστόσο και το μεγάλο θέμα της ευρύτερης θεώρησης. Εισβάλουν αθρόα και αδιάκοπα νέοι απ’ όλη την Ελλάδα για να ξεφύγουν απ’ το μεγάλο πλήθος την ανωνυμίας και να διακριθούν στο υπερυψωμένο και φωτισμένο πατάρι της σκηνής. Δεν έχουν κανένα άλλο κίνητρο, ούτε κλίση, ούτε ικανότητα, ούτε στοιχειώδη γνώση για τα περί θεάτρου. Προσέρχονται αδαείς, ανήξεροι, για να ξεφύγουν απ’ την ισοπεδωτική ζωή του χωριού, της πολίχνης, της φτωχογειτονιάς, της μοίρας των γονιών τους. Η τηλεόραση τους σαγήνεψε και τίποτα άλλο. Υπέροχη επιλογή για μια ολόφωτη καριέρα. Δεν είναι μόνο το θέατρο. Είναι και η μουσική καριέρα που εκμαυλίζει, το τραγούδι κυρίως, είναι και ο χορός, είναι και η σκηνοθεσία. Καραδοκούν φυσικά οι πενήντα δραματικές σχολές, άλλες με κάποιες αγαθές προθέσεις και άλλες απροκάλυπτα κερδοσκοπικές. Τα ευρωπαϊκά κονδύλια είναι ένα ισχυρό κίνητρο. Η κυρία Ζούνη κατέχει πολύ καλά το θέμα. Άλλος όμως ο φάκελος των δραματικών σχολών κυρία Ζούνη μου και είναι φάκελος παραφουσκωμένος. Σχηματίζεται λοιπόν ένας κόσμος ολόκληρος, που κατά τους μετριότερους υπολογισμούς ξεπερνάει τα 25000 άτομα, με μεγάλες και πολλές υποδιαιρέσεις, κόσμος απροσανατόλιστος, παραπλανημένος, πολιτικά αλλοπρόσαλλος και ασυνειδητοποίητος, σε σκότος ιδεολογικό και το χειρότερο απ’ όλα κόσμος αντιπαραγωγικός. Κόσμος παρασιτικός.

Και η πολιτεία, το υπεύθυνο κράτος τι στάση κρατάει απέναντι σ’ αυτό το θλιβερό φαινόμενο; Απέναντι σ’ ένα σύνολο τόσων νέων ανθρώπων που ακολουθεί μια αδιέξοδη τροχιά; Αδιαφορεί, κυρία Ζούνη μου. Αδιαφορεί εγκληματικά. Ερημώνουν τα χωριά, αδειάζει η επαρχία, περιφρονούνται τα πεζά επαγγέλματα και συσσωρεύονται όλα αυτά τα παραπλανημένα παιδιά στα μεγάλα αστικά κέντρα που εδρεύουν σχολές και τάχα ευκαιρίες. Σε κατάσταση κυριολεκτικά παροξυσμική όλο αυτό το πλήθος των απολωλότων ατόμων, που είτε έχουν τελειώσει κάποια σχολή, σεμινάριο, εργαστήρι, είτε βρίσκεται σε φάση σπουδών η αναζήτησης, αυτό το πλήθος που ενισχύεται αριθμητικά από σκηνοθετίζοντες, θεατρολογούντες η θεατρολόγους και από πολλές παραλλαγές, συνδυασμούς και προσμίξεις, επιχειρεί και συστήνει ομάδες, συγγράφει έργα, οργανώνει φεστιβάλ και απαιτεί επιχορηγήσεις από το ελληνικό δημόσιο, ωρυόμενο όταν δεν παίρνει.


Αυτή είναι η κατάσταση που ολοένα και χειροτερεύει καθώς οι δραματικές σχολές πολλαπλασιάζονται, τα εργαστήρια και τα σεμινάρια το ίδιο, οι πανεπιστημιακές σχολές που παράγουν θεατρολόγους πληθαίνουν και ο όγκος αυτών όλων των καλλιτεχνιζόντων, των χωρίς αντικείμενο, των περιττών απολύτως και χρήσιμων σε κανέναν και σε τίποτα, σε μια τόσο κρίσιμη ώρα που κύριο μέλημα ολονών μας θα πρέπει να είναι πως θα γίνουμε παραγωγικοί και χρήσιμοι και πως θα κερδίσουμε αυτά που πρέπει για να συντηρηθούμε. Περί παραγωγής του πολιτιστικού αγαθού θα μπορούσε να γίνει λόγος και αντίλογος. Αλλη φορά.

Γιώργος Χατζηδάκης

Κίνηση Μαβίλη, μια κίνηση ελπιδοφόρα

Το παρελθόν αυτοσυστήνεται και συμβουλεύει. Στη φωτογραφία στιγμιότυπο απ' το κόψιμο βασιλόπιτας την πρωτοχρονιά του 2008, με τους εκπροσώπους των ομάδων του "Πυρ Ομαδόν", στο θέατρο Δίπυλο. Πρωτοβουλία και οργάνωση της Θεώρησης.




Ο λόγος για την «Κίνηση Μαβίλη». Οκτώ νέοι του θεάτρου, ο Χαράλαμπος Γωγιός, ο Ανέστης Αζάς, η Γκίγκη Αργυροπούλου, ο Βασίλης Νούλας, η Γεωργία Μαυραγάνη, ο Κώστας Κουτσολέλος, ο Γιώργος Βαλαής, η Ρόζα Προδρόμου και ο Γιάννης Καλαβριανός, αποτόλμησαν μια παρεμβατική πρωτοβουλία , την επωνομασθείσα «Κίνηση Μαβίλη», γύρω από την οποία συσπειρώνονται οι δυναμικότερες ομάδες του ερευνητικού θεάτρου και προβάλλουν τα αιτήματά τους. Υπάρχουν περίπου 80 «άστεγες» ομάδες πειραματικού θεάτρου στην Αθήνα. Το Υπουργείο Πολιτισμού δείχνει να αδιαφορεί για την ύπαρξή τους. Οι ίδιοι πληρώνουν εξωφρενικά ενοίκια για πρόβες, δεν επιχορηγούνται με συνέπεια, η επιβίωσή τους είναι σχεδόν οριακή κι όμως φορολογούνται σαν μικρομεσαίοι επιχειρηματίες. Σταχυολογώ μερικές απ’ τις απόψεις τους που εκφράστηκαν σε συνεντεύξεις και δελτία τύπου.

«Το πειραματικό θέατρο μοιάζει μάλλον με χόμπι πολυτελείας, κάτι σαν την ιππασία», σχολιάζει ο Βασίλης Νούλας. «Δεν ξεκινήσαμε, πάντως, την Κίνηση Μαβίλη για να παραπονεθούμε επειδή δεν πήραμε κρατική επιχορήγηση. Δεν είμαστε οι κακοί γκρινιάρηδες!» επισημαίνει η Γκίγκη Αργυροπούλου. «Θεωρούμε, βέβαια, πως το σύστημα των κρατικών επιχορηγήσεων “μπάζει” από παντού, αλλά είναι απλώς μια παράμετρος του γενικότερου προβλήματος», προσθέτει ο Γιάννης Καλαβριανός. Ο Χαράλαμπος Γωγιός θέτει το θέμα των επιχορηγήσεων σε άλλη βάση: «Η έννοια της κρατικής επιχορήγησης είναι ένα φαινόμενο που προέκυψε τον 20ό αιώνα, στο πλαίσιο της κοινωνικής πολιτικής. Επικράτησε, λοιπόν, η λογική πως η τέχνη είναι ένα είδος κοινωνικού αγαθού που θα πρέπει να στηρίζεται, όπως η υγεία και η παιδεία. Μήπως μόνο εμείς θεωρούμε δεδομένο ότι ο πολιτισμός είναι ένα τεράστιο εθνικό κεφάλαιο και το θέατρο κοινωνικό αγαθό το οποίο πρέπει να στηρίζεται από το κράτος;» «Δεν ζητάμε κάποια πολυτελή μεταχείριση. Διεκδικούμε τα αυτονόητα», διατείνεται η Γεωργία Μαυραγάνη. Ο Ανέστης Αζάς προσθέτει: «Αυτήν τη στιγμή, από νομοθετικής και φοροτεχνικής άποψης, οι πειραματικές ομάδες αντιμετωπίζονται, εντελώς εσφαλμένα, σαν μικρομεσαίες επιχειρήσεις με σκληρή φορολογία».

Η Γκίγκη Αργυροπούλου και ο Βασίλης Νούλας- ίσως και κάποιοι άλλοι- θα πρέπει ασφαλώς να θυμούνται – δεν πέρασαν δα και πολλά χρόνια - πως όλες οι διαμαρτυρίες και μερικές από τις διεκδικήσεις που προβάλλονται σήμερα στο μανιφέστο της «Κίνησης Μαβίλη», και πολλά περισσότερα, ήταν στους στόχους του αλήστου μνήμης «Πυρ Ομαδόν», της κίνησης που είχε φιλοδοξήσει να συσπειρώσει τις σκόρπιες θεατρικές ομάδες σε έναν γερό συνασπισμό και θα πρόβαλλε αιτήματα και θα διεκδικούσε μαχητικά, αποτελώντας έναν ισχυρό παρεμβατικό παράγοντα σε όλο το πολιτιστικό φάσμα. Σημείωνα λοιπόν τότε στην ιδρυτική εισήγηση του «Πυρ Ομαδόν):
«… Και η διαπίστωση είναι πως ότι ανανεωτικό σημειώθηκε στο θέατρο μας οφείλεται στις τολμηρές κινήσεις, νεανικές κατά κύριο λόγο, που επιχειρήθηκαν και πως τώρα που η κατάσταση είναι πιο κρίσιμη και η δραστηριοποίηση έχει γίνει πιο επιτακτική». Αυτά έγραφα τότε και διαβάστηκαν στη Πρώτη Συνάντηση των Θεατρικών Ομάδων που διοργάνωσε η «Θεώρηση» στις 21, 21 και 23 Νοεμβρίου του 2007 στο Άλεκτον. Είναι παρελθοντολογία να αναφερθώ στους λόγους και στους υπαίτιους που η κίνηση εκείνη δεν στάθηκε. Πιο σωστό είναι να σημειώσω πως το «Πυρ Ομαδόν» πέτυχε αλλά απέτυχε. Τους λόγους ας τους αναζητήσει ο ενδιαφερόμενος στις σχετικές ιστοσελίδες και ας τις υποθέσει διαβάζοντας τις παρακάτω αράδες απ’ το ίδιο ιδρυτικό κείμενο. «Αυτό λοιπόν που ονομάζουμε θεατρική πραγματικότητα είναι καιρός να μεταβληθεί αγαπητοί φίλοι. Αρκετά κράτησε. Η μορφή με την οποία λειτουργεί το όλο σύστημα είναι πεπαλαιομένη και ο μηχανισμός της ξεπερασμένος και δυσανεκτικός. Νέες ανάγκες, δομικές, ιδεολογικές και αισθητικές, αναφύονται και η υπάρχουσα πραγματικότητα δεν μπορεί ούτε να τις εκφράσει ούτε να τις καλύψει. Μα κυρίως δεν μπορεί να τις κατανοήσει κι ακόμα να τις συγχωρήσει. Το σύστημα αγαπητοί μου αμύνεται αποτελεσματικά…»

Και αποδείχθηκε πως το Σύστημα αμύνεται πολύ αποτελεσματικά πράγματι. Αλλά Σύστημα δεν είναι μόνο το κράτος, δεν είναι μόνο οι κατεστημένοι θεατρικοί επιχειρηματίες, με τις παχυλές επιχορηγήσεις και την 100% πληρότητα, που με την συνέργεια των των ΜΜΕ έχουν κατακτήσει την τίτλο του ποιοτικού, είναι και οι μικρότητες των μικρών. Μωρία, μισαλοδοξία, ανταγωνισμός, σκοπιμότητα και ιδεολογική θολούρα είναι κάποια απ’ τα γνωρίσματα μερικών μικρών που απέβηκαν μοιραία για την κίνηση του «Πυρ Ομαδόν».

Τριάντα έξη ομάδες συγκεντρώθηκαν τότε και γνωρίστηκαν, συζήτησαν, αντάλλαξαν ιδέες και σχέδια. Κι όταν έφτασε η στιγμή των πραγματοποιήσεων και των εφαρμογών άρχισαν εκείνες οι ατέλειωτες διαβρωτικές «γενικές συνελεύσεις», όπου ο καθένας έλεγε το μακρύ του και το κοντό του και δυσκολεύονταν πια να κρύψουν πως σχεδόν όλοι ήθελαν να αρχηγέψουν, είχαν άποψη κι ήθελαν να την επιβάλουν. Κι επειδή ήμουν ύποπτος διεκδικητής της εξουσίας- παρ’ ότι κατηγορηματικά και κατ’ επανάληψη είχα δημόσια και γραπτά δηλώσει ότι καμιά απολύτως ηγετική θέση δε μ ‘ενδιέφερε- εκδηλώθηκε ένας ενορχηστρωμένος πόλεμος εναντίον μου, ακόμα και από άτομα που συμπορευόμαστε προς ένα στόχο και σκοπό. Είναι απερίγραπτο και «φαινόμενο προς ανακοίνωση» πως και πόσο απροσδόκητα, αναίτια και απροσχημάτιστα στράφηκαν εναντίον μου. «Πατροκτονική μανία» είναι οι λέξεις που μου ‘ρχονταν τότε στο μυαλό διαβάζοντας καθημερινά τα λιβελοειδή που μου εκτόξευαν.

Το «Πυρ Ομαδόν» διαλύθηκε και οι στασιαστές, ακολουθώντας τα ίδια προγράμματα ίδρυσαν το ΔΙΚΑΝΟ που διοργάνωσε ένα φεστιβάλ, (όπως προέβλεπε το πρόγραμμα του «Πυρ Ομαδόν») και έβγαλε τεύχος ενός περιοδικού, (όπως ακριβώς ήταν προγραμματισμένο). Μόνο που το όραμα περιλάμβανε κι άλλα σημαντικότερα και ουσιωδέστερα. Στενή συνεργασία μεταξύ των ομάδων, παρεμβάσεις σε κάθε πολιτιστικό θέμα, συγκρότηση μηχανισμού ιδιωτικών χορηγιών, πρόγραμμα αυτοχρηματοδότησης και αλληλεγγύης ( για να μην εξαρτάται το πειραματικό θέατρο από τους κρατικούς φορείς) και αποκλειστικό μηχανισμό προβολής και προώθησης. Κι άλλα πολλά. Η ανωριμότητα των ατόμων εκείνων τίναξε στον αέρα κάθε σχέδιο, πρόγραμμα, πρωτοβουλία, ελπίδα. Να λοιπόν που το κατεστημένο και η σαθρότητα του Συστήματος, δεν είναι πάντα απέναντι από τις πρωτοπόρες κινήσεις αλλά ενίοτε και μέσα σ’ αυτές και η συμβουλή μου προς την «Κίνηση Μαβίλη» είναι να συνταχθούν εναντίον κάθε μορφής κατεστημένου, εξωτερικού και εσωτερικού, και να συνειδητοποιήσουν πως το θέατρο, η κοινωνία και η δεινότητα των συγκυριών τρέφουν την ελπίδα και την ευχή να μην αποτύχουν

Υ.Γ. Αλήθεια, άκουσε κανείς τίποτα για το ΔΙΚΑΝΟ;

Στις «πολύχρυσες» Μυκήνες του 2011

Ένας κόσμος ολόκληρος, κόσμος αρχαίος, αρχαιότατος κι ένας μεγάλος πολιτισμός κοσμογονικός, που απλώθηκε ως τα απομακρυσμένα σημεία τριών ηπείρων, όπως μαρτυράνε τα αρχαιολογικά ευρήματα που ξεθάβονται σ’ ολόκληρη την Ευρώπη, στην Αφρική κι ως τις άκρες της Ασίας. Μιλάω για τον Μυκηναϊκό πολιτισμό, ένα ιστορικό φαινόμενο στην ανθρώπινη πορεία που κράτησε από το 1600 π. Χ. μέχρι τον 1100, πεντακόσια πάνω κάτω χρόνια, μπορεί και περισσότερα καθώς πιστεύεται και εξαπλώθηκε στα πέρατα του τότε γνωστού κόσμου. Καθημερινά διαβάζουμε για ίχνη μυκηναϊκού πολιτισμού που ανακαλύπτονται, όχι μόνο στην Ελλάδα μα και σε μακρινά μέρη στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Τα δυο μεγαλύτερα ποιητικά μνημεία της ανθρωπότητας, απ’ την περίοδο αυτού του πολιτισμού εκπορεύονται και το κύτταρο του θεάτρου, η αρχαία τραγωδία, τα δεινά της δυναστείες των μυκηναίων ηγεμόνων πραγματεύονται και τους αρχέγονους μύθους της περιοχής ανακυκλώνουν. Μυκηναϊκός πολιτισμός, μυκηναϊκά ευρήματα, μυκηναϊκός κόσμος, Μυκήνες, ονόματα και σημεία γνωστά και ένδοξα, συνδεδεμένα με ότι πιο θεμελιώδες στην ιστορία του κόσμου. Κι όλα αυτά έχουν κοιτίδα ένα μικρό μέρος στην Πελοπόννησο, στην Αργολίδα, ένα χωριό λίγων κατοίκων.

Ένα μικρό μέρος, που θα μπορούσα να το πω μέρος εγκαταλελειμμένο, υποβαθμισμένο, αναξιοποίητο, σαν να ντρέπεται για το παρελθόν του, σαν να θέλει να ξεχαστεί πως σε κείνο ακριβώς το σημείο ξεπήδησε, κορυφώθηκε και συνοψίστηκε ένα μέγα θαύμα της προϊστορίας. Είναι μάταιο να καταλογίζονται οι παραλείψεις και οι ολιγωρίες στα πολιτικά πρόσωπα. Τώρα πια έχουμε καταλάβει πως όλοι αυτοί οι αιρετοί και εκλεγόμενοι εμποδίζονται η κατευθύνονται από αγκυλώσεις και σκοπιμότητες, από συμφέροντα και ψηφοθηρίες. Δεν θα σπεύσουμε λοιπόν να καταλογίσουμε ευθύνες στους υπουργούς, στους βουλευτές, στους περιφερειάρχες και στους δημάρχους, που εκτός των άλλων έχει αποδειχθεί πως οι περισσότεροι των αν δεν έχουν λειψή μόρφωση στερούνται ειδικών γνώσεων κι ακόμα πιο ειδικών ενδιαφερόντων. Μοιραία οι ευθύνες μετατοπίζονται στους ντόπιους. Σε κάθε περίπτωση βρίσκεται ανάμεσα τους κάποιος φιλόλογος η φιλολογίζων, κάποιος ιδεαλιστής, λαογράφος η αρχαιολάτρης, που θα μπορούσε να αποτελέσει πυρήνα. Υπάρχουν εξ άλλου πολιτιστικοί σύλλογοι σε κάθε μέρος που αυτοί θα ‘πρεπε να μεριμνούν για τα πολιτιστικά του τόπου. Αυτά όλα που αφορούν πολλά απ’ τα μικρά μέρη της περιφέρειας, αφορούν σε κάποιο ποσοστό και τις Μυκήνες. Κι αν για οποιοδήποτε άλλο μέρος η παραμέληση δεν είναι δραματική για τις Μυκήνες είναι.

Οι επισκέψεις τουριστών έχουν μειωθεί εντυπωσιακά στις Μυκήνες. Επισκέφθηκα την πόλη στις 27 Αυγούστου, με την ευκαιρία της παράστασης των «Βακχών» από τη δραματική σχολή «Θεμέλιο», μια παράσταση τολμηρή ως εγχείρημα και αξιέπαινη ως πρόθεση και αποτέλεσμα. Είμαι αυτόπτης μάρτυρας της υποτονικής ζωής του τόπου. Τα μαγαζιά άδεια, τα ξενοδοχεία νεκρά, (Πόση συγκίνηση για όποιον διανυκτερεύσει στο σπίτι που έμενε ο Σλήμαν, ξενοδοχείο αργότερα, μέχρι και σήμερα, κατάλυμα προσκυνητών και ποιών προσκυνητών, τα μεγαλύτερα ονόματα της παγκόσμιας διανόησης, μνημείο κι αυτό, σχεδόν ερημωμένο… ) η κίνηση των ανθρώπων αραιή και περιορισμένη. Φταίει η ύφεση σίγουρα, μα φταίει κι η παραίτηση, η απάθεια, μια μοιρολατρία αντιδραστική. Στη ταβέρνα ακούστηκαν πυρετώδεις συζητήσεις από θερμασμένους ρομαντικούς, εκτίθενται υποσχέσεις και επιδεικνύονται γνώσεις αλλά η κατάσταση παραμένει για χρόνια στάσιμη.

Μα καλά, πολιτιστικός σύλλογος δεν υπάρχει να πάρει πρωτοβουλίες; Τους νέους ανθρώπους δεν τους καίει, δεν τους ζεματίζει το βαρύ πολύτιμο παρελθόν, δεν τους εμπνέουν παραδείγματα άλλων τόπων; Και πολιτιστικοί σύλλογοι υπάρχουν (τρεις τον αριθμό) και παραδείγματα κραυγάζουν πανταχόθεν, αλλά κάθε ξεκίνημα σκοντάφτει. Στην ηττοπάθεια; Στην νεοελληνική κακοδαιμονία; Στη διαίρεση και στον στον ανταγωνισμό, στην υπονόμευση όποιων πρωτοβουλιών που προέρχονται απ τους άλλους; Θα ‘πρεπε οι Μυκήνες να έχουν μια πνευματική ζωή που να τραβάει ενδιαφέρον απ’ όλον τον κόσμο. Να διοργανώνονται συνέδρια και φεστιβάλ, αρχαιολογικά συμπόσια και ακαδημαϊκοί κύκλοι όπου να συζητιούνται ζητήματα αρχαιολογίας, ποίησης, μυθολογίας, ψυχολογίας, θέματα για θέατρο. Ας σταθούμε σ’ αυτό. Πάνω από εκατό θεατρικά έργα έχουν γραφτεί σ’ όλες τις εποχές με πρότυπα απ’ τον κύκλο των Ατρειδών. Πρόχειρα, προχειρότατα μπορούμε να θυμηθούμε έργα του Σενέκα, του Αλφιέρη, του Ρακίνα, του Χόφμανσταλ, του Γκαίτε, του Ο Νηλ, του Ζιρωντού, του Σαρτρ, της Γιουρσενέρ, του Μαρτσέλλο, του Μπλάνκο, της Μνούσκιν και νεοελληνικά του Κατσάνη, του Αλέξανδρου Μάτσα, του Ρίτσου, του Καμπανέλλη, του Στάικου κι αμέτρητα άλλα ντόπιων και ξένων, παλιών και νέων. Ένα φεστιβάλ θεάτρου με έργα από τα εμπνευσμένα απ’ τον ατρειδικό κύκλο θα είχε τεράστιο διεθνές ενδιαφέρον. Θα ήταν μια μοναδική διοργάνωση σε παγκόσμιο επίπεδο. Και το μέγα προνόμιο, να τελείται με φυσική σκηνογραφία το αυθεντικό ανάκτορο των Μυκηνών.

Είναι πολύ μεγάλου διαμετρήματος τέτοιου είδους οραματισμοί και είναι αδιανόητοι για τις μικρές ψυχές και τα στενά μυαλά των τυπικών αρμοδίων. Θα ανασυρθούν δυσκολίες, οικονομικές προϋποθέσεις, οργανωτικές αδυναμίες, κλπ για να μην μετακινηθούν οι κανόνες της πεπατημένης μικροζωής. Το κράτος δεν δίνει λεφτά, οι πλούσιοι αδιαφορούν, οι κομματικές σκοπιμότητες ορθώνουν εμπόδια, δεν είναι τώρα οι κατάλληλες συγκυρίες… Μα μπορεί να γίνουν οι Μυκήνες ένα μεγάλο κέντρο με πολυάνθρωπη προσέλευση όλο το χρόνο, να ανορθωθεί το γόητρο της χώρας μας παγκόσμια, να καταστεί η Αργολική γή πολυπόθητος τόπος προορισμού. Αν αυτοί που ρυθμίζουν τις τύχες αυτών των οραμάτων είναι μικρού μεγέθους θα βρούν σκοντάμματα να προφασιστούν, αν όμως είναι πράγματι απ’ τους λίγους, τους δυνάμενους θα επινοήσουν τρόπους να τα ξεπεράσουν όλα. Ας παραδειγματιστούν απ’ τους ικανούς γείτονες της Νεμέας, που με τόση επιτυχία οργανώνουν κάθε τέσσερα χρόνια την αναβίωση των Νεμέων Αγώνων, με αγώνες, θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες και με παγκόσμια προσέλευση. Ας παραδειγματιστούν απ’ τους γείτονες του Κιάτου που διοργανώνουν κάθε χρόνο Συνάντηση Αρχαίου Δράματος, τα «Σικυώνια», με συνέδριο και πολλές παραστάσεις και με συμμετοχές πολλών επαγγελματικών σχημάτων παγκόσμιας φήμης όπως το θέατρο «Άττις» του Θόδωρου Τερζόπουλου και με γενικό κόστος, όπως γράφτηκε στις εφημερίδες, 130000 ευρώ… Ας παραδειγματιστούν απ’ τους γείτονες του «Λύκαιου Δία» που οργανώνουν στην κορυφή του Λυκαίου, στην Μεγαλόπολη, κάθε τέσσερα χρόνια τα «Λύκαια» με παραστάσεις, τελετές, κι άλλες πολλές εκδηλώσεις.

Υπάρχουν παραδείγματα πετυχημένα από κοντινά μέρη, μνημεία αθάνατα της ιστορίας και του μύθου που ο υπογραφόμενος πήρε μέρος σε όλα και πολλές φορές κι έχει με παραστάσεις υπογραμμίσει τη δόξα του μακρινού παρελθόντος κάθε τόπου, ενός παρελθόντος σπουδαίου και μεγάλου που, ωστόσο δεν συγκρίνεται με το μεγαλείο των πολύχρυσων Μυκηνών. Αν δεν γίνουν βήματα και δεν ληφθούν αποφάσεις όλα θα μείνουν όπως είναι. Η μικρή πόλη με την μεγάλη ιστορία θα ακολουθήσει τη μοίρα της γενικής ύφεσης και θα βυθίζεται στην εγκατάλειψη με τα όνειρα και τα σχέδια να μαραζώνουν. Και οι σκιές των μύθων θα πλανώνται απαρηγόρητες στους λόφους των πανάρχαιων ερειπίων, παρακολουθώντας μελαγχολικά τους επιγόνους να καταγίνονται με τα ποδοσφαιρικά τους προβλήματα, τα κομματικά, τις μωροφιλοδοξίες και τις αιώνιες αντιθέσεις της νεοελληνικής παθογένειας.

Γιώργος Χατζηδάκης

Θα πτωχεύσουμε και πολιτιστικά;

Η Φαίδρα Χατζηκωνσταντή Ευρώπη στην Αρπαγή της Ευρώπης το καλοκαίρι του 2003 στην Κρήτη στο φεστιβάλ Ταλλαία

Η Φαίδρα Χατζηκωνσταντή σε μια σκηνή απ' το έργο Εκδρομή που παρουσίασε το καλοκαίρι του 2011 η ομάδα Mkultra της Γκίγκης Αργυροπούλου.



Στην πρόσοψη του πολιτιστικού θέρους δε φάνηκε καθόλου η ύφεση, στα ενδότερα όμως η επίδραση ήταν ισχυρή. Ισχυρή και καταλυτική. Σε κάποιες περιπτώσεις ωστόσο πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε πως το πνεύμα της περισυλλογής αποδείχτηκε ωφέλιμο. Ιδιαίτερα στο Ελληνικό φεστιβάλ οι περικοπές του προϋπολογισμού του μετέβαλαν υποχρεωτικά τα κριτήρια των επιλογών του και οδήγησαν σε παραγωγές με παραστάσεις νεανικών σχημάτων χαμηλού κόστους. Ιδιαίτερα η τριπλέτα που συμπεριλήφθηκε στην ενότητα «Πολεοδομές», με τις ομάδες Nova Melancholia ( Βασίλης Νούλας), Mkultra (Γκίγκη Αργυροπούλου) και Mag Κώστας Κουτσολέλος), αποτέλεσαν λόγω λιτότητας, απόπειρα που η ευμάρεια δεν θα την ενέπνεε. Αυτό αποτέλεσε άνοιγμα σημαντικό ανεξάρτητα απ’ το όποιο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Δεν είδα και δεν μπορώ να πω. Ξέρω όμως ότι έγινε. Αυτό το παράδειγμα, όπως και πολλά άλλα, αποδεικνύουν πως καλή πολιτιστική δουλειά γίνεται και με λίγα λεφτά. Δεν θα ευνοηθούνε βέβαια οι υμέτεροι, τα κομματικά κολλητάρια, της παρεούλας τα παιδιά και τα χαϊδεμένα των ΜΜΕ. Ε, τι να κάνουμε; Ύφεση είναι αυτή θα ‘χει και… παράπλευρες απώλειες. Ας αναλογιστούμε εξ άλλου πως τα άτιμα τα χαρίσματα και οι αναίτιες σπατάλες μας έφτασαν εδώ που μας έφτασαν. Συμπέρασμα: πολιτισμός, αληθινός, ουσιαστικός, καρπερός γίνεται και με ακόμα λιγότερα αρκεί να υπάρχει νους και γνώση.

Διοργανώσεις με ταυτότητα

Γι αλλού ξεκίνησα και σ’ άλλα σας πήγα. Ναι, γίνονται λιγότερα και φθηνότερα αλλά είναι ολέθριο να μην γίνεται τίποτα. Ας επικεντρωθούμε στις μικρές περιφερειακές εκδηλώσεις, τις πολιτιστικές διοργανώσεις των δήμων. Οι πιο πολλές πραγματοποιήθηκαν. Με περικομμένους προϋπολογισμούς, με συνδυασμούς και περιορισμούς, με αξιοποιήσεις των τοπικών δυνάμεων πολλές τα κατάφεραν να μην σιωπήσουν τελείως. Είναι όμως δυσάρεστο, από φτώχεια να χάνουνε τον εαυτό τους και αναφέρομαι ιδιαίτερα σε όποια λίγα φεστιβάλ είχαν κατορθώσει να βρούνε έναν προσανατολισμό. Με προσπάθειες και πίστη στην τοπική παράδοση και ιστορία κάποιοι οραματιστές, ξεπερνώντας δυσκολίες, αντιδράσεις, κομματικές αντιπαλότητες και μικροψυχίες και άλλα άνθη του κακού που ενδημούν στα μικρά μέρη, κατάφερναν οι ιδεαλιστές αυτοί να δώσουν στο φεστιβάλ τους μια ταυτότητα. Μια θεματική φυσιογνωμία. Το ανέσυραν απ’ το σωρό, από την απρόσωπη πλειάδα των πάσης φύσεως, ασύντακτων η συντεταγμένων, ανώνυμων η τιτλοφορημένων και του δημιούργησαν υπόσταση. Γιατί, τα θεματικά φεστιβάλ του καλοκαιρινού μας ορίζοντα πόσα να είναι θαρρείτε; Ούτε μια ντουζίνα. Κατόρθωμα λοιπόν να φτιαχτεί τοπικό φεστιβάλ με θεματικό χαρακτήρα. Με μπούσουλα και κατεύθυνση ιδεολογική.

Στα λημέρια του Τάλου

Σίγουρα θα υπάρχουν κι άλλα που δεν έτυχε ν’ ακούσω κάτι γι αυτά, μα αυτό για το οποίο ξέρω πολλά κι τα ξέρω από πρώτο χέρι, είναι το φεστιβάλ Ταλλαία. Συμπλήρωσε μια δεκαετία το μικρό αυτό φεστιβάλ που φύτρωσε στις πλαγιές των Ταλαίων βουνών. Εκεί που σύμφωνα με τους θρύλους του Μυλοποτάμου ήταν τα λημέρια του περίφημου Τάλου, του μεταλλικού γίγαντα που ο Δίας τον είχε ορίσει προστάτη της Κρήτης και της Ευρώπης, της κόρης που είχε κλέψει απ’ τη Φοινίκη. Το όνομα αυτών των βουνών έδωσε ο εμπνευστής και δημιουργός του φεστιβάλ, στο δημιούργημα του και ήταν μια αναφορά στο μυθολογικό σιδερένιο δαιμόνιο που κόνευε κάποτε σ’ αυτά τα μέρη. Μα η αναφορά στην αρχή περιοριζόταν μόνο στο όνομα, γιατί κατά τα άλλα ήταν μια διοργάνωση στο multiculti, με παραγωγές του συρμού, απ αυτές που προσφέρονταν παντού. Η ευκαιρία παρουσιάστηκε και ο εμπνευσμένος πρωτοστάτης μου πρότεινε ένα έργο με πρωταγωνιστή τον ίδιο τον Τάλω. Ιδού κατατοπιστικά αποσπάσματα απ’ το λόγο του Μανούσου Κλάδου στα δεκάχρονα των Ταλλαίων, που τα λέει όλα.

Απ’ το λόγο του Μανούσου

«Και αφού αποφασίσαμε, ότι θέλαμε ένα πολιτιστικό γεγονός, τότε τέθηκε και το ζήτημα του πως θα το ονομάσουμε. Κατατέθηκαν αρκετές προτάσεις. Μίλησα τελευταίος και είπα τη λέξη Ταλλαία, Η πρόταση έγινε δεκτή με ενθουσιασμό. Ο καθηγητής Μιχάλης Τρούλης μας προσδιόρισε τη γραφή της λέξης ώστε να μην γράφεται με έψιλον και ένα λάμδα όπως τα Ταλέα όρη αλλά με δύο λάμδα και άλφα γιώτα το έ, ώστε να ξεχωρίζει, ότι αναφερόμαστε σε δρώμενα προερχόμενα από τον Τάλω. Και έτσι βαπτισμένο πλέον το φεστιβάλ ξεκίνησε ένα ταξίδι που συνεπήρε μαζί του όλους τους δημότες του μικρού αυτού Μυλοποταμίτικου δήμου. Παρουσιάσαμε παραστάσεις και συναυλίες σε χωριά που ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν φιλοξενήσει τέτοια γεγονότα και δεν ήξεραν τι ήταν το θέατρο ή πως εκτός από τα πανηγύρια, υπάρχουν και οι συναυλίες, οι εκθέσεις και οι άλλες εκδηλώσεις. Μέσα από το φεστιβάλ, αρχίσαμε να γνωριζόμαστε μεταξύ μας. Να νιώθουμε όλοι κάτοικοι του ίδιου χωριού. Αρχίσαμε να δουλεύουμε για το κοινό όφελος όλων των οικισμών και όχι μόνο ο καθένας για το δικό του. Τα καλοκαίρια οι πλατείες των χωριών μας ζωντάνεψαν. Διαπιστώσαμε ότι τα «Ταλλαία» έγιναν κομμάτι της ζωής του μεγαλύτερου τμήματος του πληθυσμού του Δήμου μας….»

Μια πραγματικότητα που δεν γίνεται ν’ αγνοηθεί

«…Όταν πας στο Κρυονέρι των 20 κατοίκων και μαζεύονται χίλια άτομα για μια παράσταση, τότε κάτι συμβαίνει. Όταν πας στον Άγιο Ιωάννη των 15 κατοίκων και μαζεύονται 350 δημότες, τότε κάτι γίνεται διαφορετικό. Όταν κάνεις συναυλία στο Βώσσακο και το κοινό αγγίζει τα 2000 άτομα, τότε μάλλον έχεις πετύχει. Μέχρι σήμερα δεν είχαμε καμία αποτυχημένη εκδήλωση στο δήμο μας αναφορικά με τη συμμετοχή του κοινού. Έπρεπε λοιπόν να κάνουμε το επόμενο βήμα. Εκείνο, με το οποίο θα προσπαθούσαμε να προσδιορίσουμε τη φιλοσοφία του φεστιβάλ. Είχαμε το όνομα. Τάλως, Ταλλαία, μύθοι, Κρητική Μυθολογία για την ακρίβεια. Διότι ένα φεστιβάλ, για να είναι ξεχωριστό, δεν μπορεί μόνο να φιλοξενεί παραγωγές. Ένα πρόγραμμα εκδηλώσεων. Θέλαμε όμως το κάτι παραπάνω… Ξέραμε τι θέλαμε αλλά δεν είχαμε βρει τον κατάλληλο άνθρωπο. Ψαχνόμασταν με όλους τους θιάσους που φιλοξενούσαμε χωρίς αποτέλεσμα. Μέχρι που ήρθε στη Αγιά η μυθική Ευρώπη. Χωρίς καμία υπερβολή, εκείνον που χρειαζόμασταν τον πήρε στην πλάτη του ο Ταύρος, ο ίδιος που έκλεψε την Ευρώπη -σύμφωνα με τον μύθο- και μια ωραία βραδιά μας τον έφερε στην Αγιά. Συνάντησα το θίασο, εδώ στο Γαράζο μετά την παράσταση στην Ταβέρνα του Μηνά όπου και γνώρισα τον Γιώργο Χατζηδάκη. Του είπαμε την ιδέα, ότι θα θέλαμε να ανέβει ένα έργο βασισμένο στο μύθο του Τάλω, απ’ όπου και το όνομα του φεστιβάλ. Ομολογώ ότι όταν ολοκληρώθηκε εκείνη η βραδιά, ήξερα, ότι από όσους είχα γνωρίσει μόνο ο Χατζηδάκης είχε το μεράκι να ασχοληθεί με κάτι τέτοιο. Παράλληλα όμως πίστευα, ότι μάλλον δεν θα το έκανε. Δεν θα έμπαινε σε αυτή τη διαδικασία…»

Κι όμως το ‘κανα, Μανούσο

«Δεν μπορείτε λοιπόν να φανταστείτε την έκπληξη μου αλλά και τον ενθουσιασμό μου όταν μετά από περίπου τρεις μήνες, δέχθηκα το τηλεφώνημα του Γιώργη Χατζηδάκη, ότι το θεατρικό έργο ΤΑΛΩΣ ήταν έτοιμο! Και το καινούργιο ταξίδι ξεκίνησε. «Τάλως» πρώτα για δυο χρόνια και μετά, «Φρονίμη της Αξού» και τρίτο «Αλοίδες», τρία έργα είναι το αποτέλεσμα αυτού εγχειρήματος. Τρία νέα έργα, γραμμένα, σκηνοθετημένα, με πρωτότυπη μουσική της Σωτηρία Κολόζου, αποκλειστικά για το δικό μας φεστιβάλ. Ο Γιώργης Χατζηδάκης και η ομάδα «Θεώρηση», προσδιόρισαν επακριβώς τη φιλοσοφία των «Ταλλαίων» και κατέστησαν ξεχωριστό και ιδιαίτερο αυτό το φεστιβάλ. Ένα φεστιβάλ, που έδιδε πλέον το καινούργιο στο πολιτιστικό στίγμα, όχι μόνο της περιοχής μας αλλά και της χώρας μας. Μπορεί να φιλοξενήσαμε μεγάλους θιάσους, διάσημους ηθοποιούς και τραγουδιστές, μπορεί να φέραμε σπουδαία ονόματα της μουσικής και του θεάτρου, μπορεί και όντως κάναμε πολλά. Κανείς δεν ασχολήθηκε μαζί μας επειδή φέραμε τον Α ή τον Β καλλιτέχνη. Τους βλέπουν όλοι παντού. Όλες οι μεγάλες αθηναϊκές εφημερίδες και όλα τα πολιτιστικά έντυπα ασχολήθηκαν με τα Ταλλαία και τα καθιέρωσαν, αποκλειστικά γιατί δώσαμε τον «Τάλω», τη «Φρονίμη της Αξού» και τις «Αλοΐδες Νύμφες». Δώσαμε τη μυθολογία του τόπου μας. Φέτος, προκειμένου να γιορτάσουμε τα δέκα χρόνια Ταλλαία, ο Γιώργης Χατζηδάκης έφτιαξε την μουσικοχορευτική και θεατρική παράσταση « Ο Ψηλορείτης τραγουδά τους μύθους του», που αποτελούν ένα ολοκληρωμένο έργο με όλους τους βασικούς μύθους της περιοχής. Και εδώ μπαίνει και το νέο ερώτημα. Και τώρα τι; Πως θα συνεχιστεί το φεστιβάλ; Ποιο θα είναι το επόμενο βήμα και πως θα πρέπει να εξελιχθούν τα πράγματα. Είναι γεγονός, ότι βρισκόμαστε σε μια νέα καμπή…»

Οι ευθύνες των ιθυνόντων και των πλούσιων

Ήταν τυχερό στα δεκάχρονα των Ταλλαίων να πέσει βαρύγδουπη η Στρίγγλα Ύφεση αγκαλιαστή με τον Καλλικράτη. Τα δεδομένα ανατράπηκαν και το μικρό φεστιβάλ πνίγηκε. Όπως κι άλλα μικρά φεστιβάλ της περιφέρειας. Υπήρχαν σχέδια, ιδέες και προτάσεις που έμειναν μετέωρες. Το έργο μου «Ιδομενέας, μεγάλος βασιλιάς», συνέχεια που θα ολοκλήρωνε έναν μυθολογικό κύκλο. Θα δυστυχήσει πολιτιστικά ο τόπος άραγε; Αυτές οι εστίες θα σβήσουν; Το έργο που ξεκίνησε ο Μανούσος, ο Μιχάλης, ο Δημήτρης, ο Γιώργης, η Κωνσταντίνα κι όλοι οι άλλοι ανακόπηκε; Γιατί το ΥΠΠΟ του κ. Γερουλάνου δεν υιοθετεί δυο τρία η και πέντε μικρά τοπικά φεστιβάλ που έχουν σημειώσει ένα οδοιπορικό σαν αυτό των Ταλλαίων. Γιατί ο Λούκος, με τις πρωτότυπες συλλήψεις και τα ρηξικέλευθα ανοίγματα των εκδηλώσεων, δεν απλώνει την καλή του διάθεση και σε δυο τρία τοπικά φεστιβάλ που θα διαλέξει να τα φέρει στην πρωτεύουσα με δικές τους παραγωγές. Και οι πλούσιοι, τι κάθονται και κλωσάνε τα πλούτη τους; Θέλουν να αποδείξουν πως στ’ αλήθεια η άνθρωποι του χρήματος δεν έχουν πνευματικές και ευαισθησίας και μόνο τα κέρδη προσκυνάνε; Οι Κρήτες Κροίσοι σε τέτοιους χαλεπούς καιρούς που πολλά τοπικά φεστιβάλ σιγούν και ιδιαίτερα τα Ταλλαία, γιατί δεν ευαισθητοποιούνται να βάλουν το χέρι στην τσέπη; Τι είναι για τους Δασακαλαντωνάκηδες, για τους Βαρδινογιάννηδες, για τους Μαμιδάκηδες την Creta Farm, τις Ακτοπλοϊκές Εταιρείες να υιοθετήσουν πέντε τοπικές πολιτιστικές εκδηλώσεις και να δώσουν 50000, 100000, 200000 απ’ τα κέρδη τους για τα Ταλλαία, ας πούμε; Τι θα γίνει; Θα φτωχύνουν; Φιλότιμο χρειάζεται απ’ όλους και λίγο ν’ αποτραβήξουν των ομματιών τους απ’ τα συμφέροντα και τη βιτρίνα και να δούνε και πιο μέσα, εκεί που πραγματικά κυοφορείται ο πολιτισμός της πατρίδας και τρέφεται απ’ τη ρίζα της παράδοσης. Ας ξαναδιαβάσουν πιο προσεκτικά αυτά που είπε ο Μανούσος.

Γιώργος Χατζηδάκης

Το επιτέλους τέλος του Ε.ΚΕ.ΘΕ.Χ

Με καθυστέρηση ενός χρόνου ανακοινώθηκε η κατάργηση του Εθνικού Κέντρου Θεάτρου και Χορού, που ενώ τελούσε σε απόλυτη αδράνεια, τα έξοδα και οι μισθοί τρέχανε. Ο οργανισμός αυτός, που σπατάλησε πολλά χρήματα και καθόλου δεν ωφέλησε το θέατρο η τον χορό, ήταν έργο του τότε υπουργού πολιτισμού Γιώργου Βουλγαράκη, που θα τον θυμόμαστε και για το σκάνδαλο του Βατοπεδίου, για τις offshore εταιρείες του και για το μεγαλοφυούς σύλληψης σχέδιο να ιδρύσει ανεξάρτητο οργανισμό με πολλά φιλόδοξα σχέδια για την πρόοδο του θεάτρου. Πρόεδρο διόρισε τον επιχειρηματία, εκδότη, αντιπρόσωπο οίκων οπλικών συστημάτων Γιώργο Δραγώνα και νομίζω πως τα πεπραγμένα του οργανισμού αρκούν για να αξιολογήσουν το έργο του ΕΚΕΘΕΧ, ώστε να μην χρειαστεί να διακινδυνεύσουμε σχολιάζοντας το ασυμβίβαστο θεάτρου και χορού με τις επαγγελματικές ιδιότητες του προέδρου του. Δεν ξέρω πόσο παρακινδυνευμένο είναι ωστόσο αν δεν παρασιωπήσουμε πως κάποια πρόσωπα του ευρύτερου θεατρικού χώρου, ίσως εν αγνοία τους, προσφέρανε τις πνευματικές τους προσωπικότητες ώστε να στηθεί προσχηματικό σκηνικό. Ας μην υπεισέρθουμε βαθύτερα , το χρονικό θα έχει κρατήσει τις σημειώσεις του.

Νέα Επιτροπή

Ένας άλλος, ο τωρινός υπουργός πολιτισμού της κυβέρνησης των μνημονίων, διόρισε προ ημερών μια καινούργια επιτροπή θεατρικών επιχορηγήσεων με νέους όρους και πρόσωπα έγκυρα και αδιάφθορα, που δεν θα αποφύγουν ωστόσο κι αυτά τον καθιερωμένο χορό των αντιρρήσεων. Αποτελούμενη από πανεπιστημιακούς με αδιαπραγμάτευτο κύρος, θεατρικούς κριτικούς η νέα σύνθεση της Γνωμοδοτικής Επιτροπής Θεάτρου, έχει πρόεδρο τον καθηγητή και κριτικό θεάτρου Δημήτρη Τσατσούλη και μέλη τον Γιώργο Δεπάστα, μεταφραστή, την Δήμητρα Κονδυλάκη, δραματολόγο, την Ασπασία Κράλλη, ηθοποιό και σκηνοθέτιδα, τον Γιάννη Μόσχο, σκηνοθέτη, την Ειρήνη Μουντράκη, θεατρολόγο και κριτικό και τον Σάββα Πατσαλίδη, καθηγητή θεατρολογίας και κριτικό. Σώμα γερό και αδιάβλητο δυο βασικά γνωρίσματα. Πρώτο και θετικό το γνωστό ενδιαφέρον του προέδρου της για τα νεανικά σχήματα και δεύτερο, αρνητικό, πως πολλοί οι θεωρητικοί και κανένας εκπρόσωπος της σκηνικής θεατρικής πράξης. Ανισόρροπο;

Επιφυλάξεις, Αμφιβολίες και Ελπίδες

Η ουσία ωστόσο δεν βρίσκεται στην ιδανικότητα των υπουργικών επιλογών, ούτε στους νεωτερισμούς των όρων και των προϋποθέσεων. Το όλο ζήτημα επικεντρώνεται στο αν υπάρχουν η αν θα υπάρξουν λεφτά για να δοθούν επιχορηγήσεις. Μήπως δηλαδή η επιτροπή αυτή ανακοινώθηκε για το θεαθήναι. Δεν πιστεύω πως από τον προσεχή Οκτώβριο, που θα αρχίσουν τα αυτόφωρα και φυλακίσεις για φορολογικές οφειλές λίγων χιλιάδων, που θα υλοποιηθούν οι απολύσεις των συμβασιούχων, που θα συγχωνεύονται πανεπιστήμια και νοσοκομεία, που θα μεθοδεύονται νέοι όροι και νέες μειώσεις μισθών και συντάξεων, η κυβέρνηση θα τολμήσει να ανακοινώσει χορηγίες στα θέατρα. Όταν το θέαμα ανθρώπων που ψάχνουν τα σκουπίδια και τα υπολείμματα των λαϊκών αγορών για να τραφούν, τα επιδοτημένα από σκηνής θεάματα, με την σύμπραξη δραματολόγου η χωρίς, θα αποτελούν πρόκληση άγρια και επικίνδυνη. Δεν ξέρω πάλι. Μπορεί. Όσο για την καταλληλότητα της επιτροπής είναι αναμφισβήτητο πως περιλαμβάνει και ανθρώπους γνωρίζοντες που θα ευνοήσουν – αν υπάρξουν λεφτά - νέα λαμπυρίζοντα σχήματα του θεατρικού στερεώματος, αποφεύγοντας τους λαμπρούς καλοταϊσμένους και αυτάρκεις σταρ των επιχορηγήσεων. Έτσι θα μειωθεί και η προκλητικότητα αλλά και οι χορηγίες θα αποτελέσουν δημιουργικές και παραγωγικές επενδύσεις. Απ’ αυτή την άποψη η προεδρία του Τσατσούλη αποτελεί εγγύηση.

Αλβανοί ηθοποιοί στο ελληνικό θέατρο

Η Αλεξάνδρα Χασάνι σε δυο στιγμιότυπα από παράσταση




Γινόμαστε μάρτυρες βαθιών πολιτιστικών ανατροπών και αναμοχλεύσεων, ιστορικών θα μπορούσαμε να τις πούμε, που έχω την εντύπωση πως δεν έχουμε συλλάβει την έκτασή τους, το βάθος και την σημασία τους καθώς μας απασχολούν μερικές μόνο πλευρές των εκφάνσεών τους. Είναι τώρα μερικά χρόνια (ξεπερνούν οπωσδήποτε τα δεκαπέντε) που ο πληθυσμός της χώρας μας έχει δεχθεί μια μετάγγιση από προσφυγικά κύματα αλλοεθνή, με άλλες μορφωτικές καταβολές, άλλες γλώσσες, διαφορετικές θεωρήσεις του κόσμου και εν πολλοίς άλλες αξίες. Το μεγαλύτερο ποσοστό των μετοίκων αυτών είναι βορειοευρωπαίοι και Βαλκάνιοι, με τους Αλβανούς να έχουν το μεγαλύτερο ποσοστό ανάμεσα σ’ όλους τους μετανάστες. Οι πρώτοι Αλβανοί ήρθαν με τα παιδιά τους ή τα έφεραν μετά από κάποιο διάστημα, η τα απέκτησαν εδώ, το γεγονός είναι πως σήμερα τα σχολεία της χώρας μας έχουν μεγάλο ποσοστό μαθητών από την Αλβανία, στις τάξεις του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου και αρκετοί απόφοιτοι έχουν ανέβει ήδη τα σκαλιά των ελληνικών Πανεπιστημίων. Κι όπως είναι φυσικό οι δραματικές σχολές δεν άφησαν τους νέους των ξένων ασυγκίνητους.




Ο Ενκε Φεζολάρι. Ο μεσαίος την κάτω φωτογραφία




Η Μιρέλα Κόντι είναι μια Αλβανίδα που έχει τελειώσει μια αθηναϊκή δραματική σχολή. Είχα την ευκαιρία να συνεργαστώ μαζί της όταν πρόσφατα σκηνοθέτησα τους «Ιχνευτές» του Σοφοκλή και είμαι σε θέση να σου περιγράψω πόσο βαθιά έχει αφομοιώσει, όχι μόνο τη γλώσσα και τους κανόνες της θεατρικής τέχνης (η μετάφραση ήταν σε δεκαπεντασύλλαβο) μα και την θεωρητική γνώση για το αρχαίο θέατρο, την μυθολογία, τους ομηρικούς Ύμνους. Εκτός απ’ τον ρόλο της Μαίας, της μητέρας του Ερμή, την είχα και βοηθό μου. Μπορώ, λοιπόν, να μιλήσω με ενθουσιασμό για την ευσυνειδησία της, την συνέπειά της, την πλήρη επάρκεια της σε ότι της ζητήθηκε. Στα προσεχή χρόνια συνεργάστηκα και πάλι μαζί της. Στο έργο «Φρονίμη, η πριγκίπισσα της Αξού» ανέλαβε έναν ρόλο δύσκολο και υπεύθυνο, την αμαζόνα Δεξίππη, που πρωτοστατεί στον ξεσηκωμό των γηγενών Κρητών κατά των εισβολέων Αχαιών.


Ωστόσο η Μιρέλα δεν είναι η μόνη Αλβανίδα στο ελληνικό θέατρο. Έχουμε πολλές φορές χειροκροτήσει τον Λαέρτη Βασιλείου, σε ρόλους δύσκολους, με σημαντικές συμμετοχές σε απαιτητικές διανομές, αλλά έχουμε εντυπωσιαστεί και από σκηνοθεσίες του. Κατά τους υπολογισμούς μου μια ντουζίνα- τουλάχιστον - νέοι εξ Αλβανίας υπολογίζονται αυτή τη στιγμή στην λεγεώνα των ηθοποιών μας και είναι βέβαιο πως στα αμέσως προσεχή χρόνια θα πολλαπλασιαστούν εντυπωσιακά. O Ένκε Φεζολάρι που ζει 17 χρόνια στην Ελλάδα και σπούδασε ηθοποιός στο Κ.Θ.Β.Ε., έχει διανύσει ένα δύσκολο αλλά δημιουργικό και πλούσιο οδοιπορικό στους δρόμους της θεατρικής ζωής του τόπου μας. Πολύ πρόσφατα αποφοίτησε με άριστα απ’ τη σχολή του Εθνικού θεάτρου μια νεότατη κοπέλα, Αλβανίδα, που ήρθε στην Ελλάδα σε ηλικία τριών χρόνων και φυσικά έχει και παιδεία και γλώσσα Ελληνική. Η Αλεξάνδρα Χασάνι έχει διακριθεί σε ότι έχει παίξει μέχρι τώρα και είναι ήδη περιζήτητη. Σπουδαστής στο Εθνικό είναι και ο Τζανής Ρίνο που οι προβλέψεις για το ταλέντο του είναι πολύ θετικές. Υπάρχουν φυσικά κι άλλοι. Θα μιλήσουμε στο μέλλον γι αυτούς. Εκτός αν μας προλάβουν κι επικοινωνήσουν πρώτοι εκείνοι μαζί μας.


Η τέχνη του θεάτρου δεν είναι μια οποιαδήποτε δουλειά ή σπουδή, που μπορεί εύκολα να κάνει ένας μετανάστης στην χώρα μας. Απαιτείται απόλυτη γνώση της γλώσσας και της εκφοράς της. Απαιτείται επίσης μια ιδιαίτερη αφομοίωση της ελληνικής κουλτούρας. Ιστορία, λαογραφία, λογοτεχνία, μυθολογία, κοινωνιολογία, γνώσεις που και οι ντόπιοι σπουδαστές δυσκολεύονται να αποκτήσουν. Οι Αλβανοί, ωστόσο, απ’ όσες περιπτώσεις έχω υπ’ όψη μου, με έχουν εκπλήξει. Εγκολπώνονται την ελληνική μόρφωση, ενσωματώνονται στον πολιτισμό μας, αφομοιώνουν την θεατρική σπουδή, με τέτοια όρεξη που πιστεύω πως πολύ σύντομα θα κατακτήσουν ξεχωριστές θέσεις στο θεατρικό μας στερέωμα. Σημείωσα πως «θα κατακτήσουν» ενώ στην πραγματικότητα θα κατακτηθούν, με μια κατάκτηση όμως αβίαστη, εκούσια, επιθυμητή και σπουδαία, με την έννοια άξια σπουδής.


Στο παρόν και στο μέλλον το ελληνικό θέατρο, η γλώσσα μας, το δραματολόγιό μας με την εικόνα της ελληνικής κοινωνίας του 19ου, του 20ου και του 21ου αιώνα, η θεατρική μας παράδοση, αρχαία και βυζαντινή θα δρουν δυναμικά σε όλο τον βαλκανικό χώρο κι αυτό θα είναι μια πολιτιστική επικράτηση ανυπολόγιστης σημασίας. Προς αυτή τη κατεύθυνση ας στραφεί το ενδιαφέρον της Πολιτείας, των Κρατικών Θεάτρων, της Εταιρειών θεατρικών Συγγραφέων και Σκηνοθετών, της Ένωσης Κριτικών, του Σωματείου Ηθοποιών, του Συλλόγου Αποφοίτων θεατρικών Σπουδών, η πολυάριθμη Κοινότητα Πανεπιστημιακών περί το θέατρο ασχολουμένων, οι ποικίλες Επιτροπές, για όλους αυτούς, τους είτε με σπουδαίους στόχους ασχολούμενους, είτε είναι από τους φληναφούντες ματαιόσπουδους. Ιδού φίλτατοι μου στάδιο δόξης λαμπρό, σπουδαίο και ουσιαστικό. Είναι απαίτηση των δεινών καιρών να εγκαταλείψουν την ανησυχία της καρέκλας και της σφραγίδας, να αποστραφούν λίγο απ’ τις συντεχνιακές τους αγωνίες. Δεν ακούν πως όλοι απαιτούν οι πνευματικοί άνθρωποι να ενεργοποιηθούν. Η εξάπλωση της ελληνικής θεατρικής κουλτούρας στο βαλκανικό χώρο δεν είναι μόνο εθνικό αίτημα αλλά και βαλκανική αναγκαιότητα.

Από την παράσταση της "Φρονίμης". Η Μιρέλα Κόντι η προτελευταία από αριστερά

Σεμινάρια, κι όποιος αντέξει

Σμήνη σεμιναρίων φέρνουν βόλτες στον θεατρικό μας ορίζοντα. Σεμινάρια επί παντός επιστητού. Σε μια ηρωική εξόρμηση να συμπληρώσουν τα εμφανή κενά που αφήνουν οι δραματικές σχολές στην θεατρική τους κατάρτιση, οι νεοσσοί του θεάτρου ρίχνονται στα σεμινάρια. Οι προθέσεις τους ωστόσο δεν υποκινούνται σχεδόν ποτέ από φιλομάθεια. Αυτό θα ήταν παρήγορο. Με ιδιοτελή και ολίγον υστερόβουλα κίνητρα στρέφονται στα σεμινάρια νέοι και παλαιότεροι του θεατρικού μας συντάγματος. Το πρώτο είναι να ενισχύσουν το βιογραφικό τους , που το θεωρούν φτωχό μόνο με την αναφορά της δραματικής σχολής που τελείωσαν. Το δεύτερο είναι να πλησιάσουν τον επί κεφαλής του σεμιναρίου, εάν αυτός είναι κάποιος απ’ τους γνωστούς, για να αγοράσουν πιθανότητες να τους κρατήσει κοντά του σε προσεχή διανομή.Το δυσάρεστο είναι πως αυτή η υστεροβουλία, η καπηλεία της φήμης του, είναι και πρόθεση του σεμιναρίστα. Ξέρει την ανασφάλεια των νέων ηθοποιών και ποντάροντας σ’ αυτό ρίχνει στην αγορά το δόλωμα του σεμιναρίου. Και τα ψαράκια τσιμπάνε αβέρτα.


Η καλή ψαριά εξασφαλίζει στον επιτήδειο αλιέα κάτι παραπάνω από μια πλούσια κακαβιά. Στην ψιλή μαρίδα όμως, που πέφτει στην απόχη των σεμιναρίων του, τι εξασφαλίζεται; Σπανίως κάτι ελάχιστο , συνήθως όμως τίποτα. Καταβάλουν τα αφελή μικρόψαρα τα τέλη του σεμιναρίου, ακούνε τετριμμένα η παράδοξα (κάποιος διδάσκει πως οι ρόλοι προσεγγίζονται έχοντας σαν υπόδειγμα κάποιο ζώο, και βάζει τους ηθοποιούς να μιμούνται ένα ζώο για να συνθέσουν έναν θεατρικό χαρακτήρα. Ανήκουστο;) και εξαντλούνται σε σχιζοφρενικούς αυτοσχεδιασμούς. Κι όσο πιο εξωφρενικοί οι αυτοσχεδιασμοί που ζητάει ο μαέστρος του σεμιναρίου, τόσο και πιο πολύ εντυπωσιάζονται τα δόλια τα θεατρικά κουτάβια, που χάσκουν από θαυμασμό νομίζοντας πως μαθαίνουν μυστικά που θα τα κάνουν σπουδαίους ηθοποιούς. Παγίδες να τα πεις, δόκανα η σεμινάρια η αλήθεια είναι πως βρίθουν στο θεατρικό μας παζάρι.


Βοηθάνε καθόλου αυτά τα σεμινάρια; Πιστεύω πως σε κάποιο μικρό βαθμό, ναι. Είναι τόσο ανίδεα τα παιδιά που βγαίνουν απ’ τις σχολές, που οτιδήποτε γύρω απ’ τη θεατρική διαδικασία είναι χρήσιμο. Μπορούμε να ελπίζουμε λοιπόν πως με τα τόσα σεμινάρια θ’ ανέβει το επίπεδο του θεάτρου μας; Εδώ η απάντηση είναι κατηγορηματικά αρνητική. Δεν γίνεται κάποιος ηθοποιός με σεμινάρια. Παρακολουθούσα προ ημερών τον Κώστα Χατζηχρήστο στην παλιά ταινία «Ο μπακαλόγατος». Εχει λοιπόν ο αξέχαστος ένα μονοπλάνο δέκα λεπτών όπου αυτοσχεδιάζει. Ω, μεγάλε θεέ του θεάτρου! Τι πλούτος, τι γυρίσματα, τι ευστροφία υποκριτική, τι απίστευτη πολυμέρεια, τι θησαυρός για τον νέο ηθοποιό. Πήγε ποτέ σε σεμινάριο ο Χατζηχρήστος; Ούτε τη λέξη δεν θα είχε ακούσει. Ούτε από δραματική σχολή πέρασε ποτέ. Το ίδιο και ο μεγάλος Αυλωνίτης. Το ίδιο και ο Φωτόπουλος. Όλοι οι γίγαντες του θεατρικού μας πανθέου, δραματικοί η κωμικοί, κάποιοι πήγαν σε δραματικές σχολές , κανείς όμως δεν πάτησε ποτέ το πόδι του σε σεμινάρια.

Γ. Χατζ.

Οι Εθελοντές του Μοσχόπουλου

Αρνητικά στέκεται το Σωματείο απέναντι στην καινούργια πατέντα που λέγεται Εθελοντές και συγκεκριμένα στους Εθελοντές που επάνδρωσαν την παράσταση του Θωμά Μοσχόπουλου «Μέδουσα: Σχέδια και αυτοσχεδιασμοί για σχεδίες και ναυάγια». Με το πρόσχημα της άσκησης, της σεμιναριακής σπουδής και μελέτης μια ομάδα νέων ηθοποιών και μη, συμπλήρωσαν τον θίασο με εθελοντική συμμετοχή, αγνοώντας δηλαδή την εργασιακή σύμβαση. Το ΣΕΗ αντέδρασε και ο σκηνοθέτης καλύφθηκε στην αυθόρμητη συμβολή εθελοντών με πρόθεση σπουδαστική. Κάτι σας ένα είδος εργαστηρίου εφαρμογής. Μια μερίδα της σχολιογραφίας συντάχθηκε με την αντίδραση του Σωματείου που με τις διάφορες δικαιολογίες καταστρατηγούνται οι συλλογικές συμβάσεις. Και πολύ σωστά. Σκοπός του συνδικαλιστικού φορέα των ηθοποιών είναι βέβαια η τήρηση των εργατικών κεκτημένων.

Όλα αυτά όμως είναι εκτός της σημερινής πραγματικότητας. Τα δεδομένα έχουν ανατραπεί. Ποια εργατικά δικαιώματα να φυλάξεις όταν έχουν έρθει τα πάνω κάτω. Οι άνεργοι ηθοποιοί είναι πλήθος αμέτρητο και την ίδια στιγμή οι σχολές παράγουν και προσθέτουν κι άλλους με ρυθμό χίλιους το χρόνο. Το θέμα δεν παλεύεται είτε το υποστηρίξουν οι σχολιογράφοι είτε όχι. Και μια άλλη παράμετρος σοβαρή, σοβαρότατη. Οι ηθοποιοί που βγαίνουν και συσσωρεύονται είναι ανέτοιμοι. Έχουν λάβει μόνο ένα ελαφρό επίχρισμα. Ημιμάθεια στα θεωρητικά και πασάλειμμα στα τεχνικά. Αν πεις δε γιαυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί γενικά «έρευνα», ούτε ιδέα. Το Σωματείο, συνδικαλιστικός φορέας γαρ, με μονοδιάστατο προσανατολισμό τα εργασιακά, δεν διανοήθηκε ποτέ να επέμβει στη θεατρική παιδεία κι έτσι το επίπεδο του συντριπτικά μεγαλύτερου ποσοστού των ηθοποιών είναι η επαγγελματική τους ανεπάρκεια.

Δεν προβληματίστηκε ποτέ σοβαρά και υπεύθυνα η Πολιτεία για την παιδεία των ηθοποιών. Επί τρεις δεκαετίες συζητείται ζήτημα Ακαδημίας θεάτρου. Κανένας άλλος φορέας δεν θεώρησε δικό του το πρόβλημα. Τα ίδια τα παιδιά των δραματικών σχολών, όταν βγαίνουν στην αγορά και διαπιστώνουν τις τραγικές ελλείψεις τους, τρέχουν πανικόβλητα να συμπληρώσουν ότι μπορούν. Έχει αυξηθεί εντυπωσιακά ο αριθμός των αποφοίτων δραματικών σχολών που σπεύδουν στα Πανεπιστήμια, στις σχολές θεατρολογίας, να καλύψουν τα κενά τους. Τα σεμινάρια βρίθουν. Αυξήθηκαν οι απαιτήσεις στην πιάτσα. Τώρα οι σκηνοθέτες υψηλής στάθμης, που προσφέρουν το προνόμιο μιας ποιοτικής συμμετοχής, είναι δύσκολοι, ψιλοκοσκινίζουν, ψάχνουν για το καλό. Όσο δυσκολεύει η ζωή, όσο ευτελίζεται και προδίδεται το ιδανικό από την εξουσία, τόσο το πνεύμα και η τέχνη θα αντιστέκονται. Στις κρίσιμες καμπές της ιστορίας, σαν μια αντίδραση νομοτελειακή, η πνευματική ζωή παίρνει τ’ απάνω της.

Εθελοντισμός: χρήσιμος, πολύτιμος και αναγκαίος.

Εθελοντές. Φαίνεται πως ο όρος επιβλήθηκε. Κι είναι εθελοντισμός χρήσιμος, πολύτιμος και αναγκαίος. Τόσο, που αν δεν είχε προκύψει από μόνος του θα ‘πρεπε το Σωματείο να τον εφεύρει Κι όχι μόνο το Σωματείο Ηθοποιών, αλλά και η γηράσκουσα Εταιρεία Θεατρικών Συγγραφέων. Και η περί τα άλλα τυρβάζουσα Εταιρεία Σκηνοθετών. Και η ομφαλοσκοπούσα Ένωση Θεατρικών Κριτικών. Και η αμήχανη Πανελλήνια Επιστημονική Ένωση Θεατρολόγων. Κι άλλοι φορείς, πνευματικά Σωματεία όλα, και αφού για το θέατρο μιλάμε, ας προσδιοριστούμε μόνο στα ανωτέρω. Οι μέρες που θα ακολουθήσουν θα είναι μέρες δύσκολες πολύ. Η κοινωνία αναμφισβήτητα θα υποστεί καθίζηση μεγάλη και το ηθικό των νέων ανθρώπων πέπρωται να καταρρακωθεί. Φτώχεια, ανεργία, βία και εξαθλίωση καραδοκούν.Το χρέος των πνευματικών ανθρώπων και των οργάνων όπου συνασπίζονται, είναι να προβάλλουν, να ενισχύσουν και να διαδώσουν ένα όραμα. Και να κρατήσουν όρθιο το ηθικό και την έννοια της ιθαγένειας

Η άθλια τάξη των πολιτικών έσβησε απ’ τον ορίζοντα του μέλλοντός μας το όραμα. Άνθρωποι αμόρφωτοι, καιροσκόποι των περιστάσεων, αμοραλιστές του αισχίστου είδους, αποκόψανε τους νέους απ’ το μέλλον. Είναι λοιπόν πράξη μεγάλης αξίας να ενθαρρυνθούν οι εθελοντές και να ευνοηθούν τέτοια εργαστήρια και με τον Μοσχόπουλο, και με τον Λιβαθινό και με τον Τζαμαργιά και με την Φριτζήλα και με τον Μαστοράκη και με τον Θάνο. Και με όποιον άλλο είναι σε θέση να ενισχύσει την ελλιπή θεωρητική κατάρτιση των ηθοποιών, να ανανεώσει την απαρχαιωμένη τεχνική που παίρνουν στις σχολές και να σπρώξει τον τελματωμένο θεατρικό αραμπά, να τον ξεκολλήσει και να τον πάει πιο πέρα. Είμαστε σε δύσκολη φάση και οι θεσιθηρίες, οι διαγκωνισμοί των πανεπιστημιακών, οι απέραντες θεωρητικολογίες, τα φληναφήματα των σχολιαστών και οι πάσης φύσεως σκοπιμότητες ας σταματήσουν εδώ και ας επικεντρωθούμε στην ουσία.Γιώργος Χατζηδάκης

Ανήθικη συμβουλή σε αποτυχημένους και μνησίκακους

Στα ιπποτικά μυθιστορήματα του 19^ου αιώνα ήταν πολύ συνηθισμένος ο προσωπιδοφόρος δολοφόνος που τυλιγμένος στη μαύρη του μπέρτα, με το εγχειρίδιο στο χέρι καραδοκούσε κρυμμένος στη σκοτεινή γωνιά του στενού δρομάκου για να περάσει το ανύποπτο θύμα του. Τώρα ο άγνωστος δολοφόνος την έχει στημένη στη καλοπροαίρετη σελίδα του «Αθηνοράματος». Και εξηγούμαι: Το καλό και πολύτιμο περιοδικό «Αθηνόραμα», στην ηλεκτρονική του εκδοχή, διαθέτει χώρο και υποδεικνύει τρόπο για να εκφράζουν οι αναγνώστες του, άγνωστοι μεταξύ αγνώστων, χωρίς κανένα στοιχείο ταυτότητας η με κάποιο ψευδώνυμο, την γνώμη τους για κάποια παράσταση που παρακολούθησαν. Ωραία, ωφέλιμη και εποικοδομητική έμπνευση. Μπράβο στο περιοδικό που στρέφεται απ’ ευθείας στο θεατή για να πάρει την γνώμη του, χωρίς την αμφιλεγόμενη μεσολάβηση των ειδικών. Ιδανική επίσης ευκαιρία για όποιον από σας διατηρεί μίσος για κάποιον του θεάτρου και επιθυμεί εκδίκηση. Εφ’ όσον φυσικά δεν έχετε ηθικούς δισταγμούς…

Τι κάνεις λοιπόν αγαπητέ μνησίκακε!

Περιμένεις τυλιγμένος στην ασφάλεια της ανωνυμίας μέχρις ότου αυτός που μισείς και εχθρεύεσαι να ανεβάσει ένα έργο η να παίξει σε κάποιο . Τότε αρχίζεις την αποστολή πολλών απαξιωτικών μηνυμάτων. Ανώνυμα η με ψευδώνυμο. «Χειρότερη παράσταση δεν έχω δει», «Έργο, παράσταση και ηθοποιοί, όλα χάλια», «Πήγα και είδα αυτή την παράσταση και έχασα το χρόνο μου. Προς θεού μην τη δείτε!». Κι άλλα πολλά τέτοια. Όσα για να ικανοποιηθεί η αρρωστημένη σας μνησικακία. Αυτά θα κάνουν πολύ καλή δουλειά. Δεν είναι μόνο που θα αποτρέψουν όποιον ανύποπτο τα διαβάσει. Δεν είναι που θα κηλιδώσει τη φήμη των καλλιτεχνών που παίρνουν μέρος στην παράσταση, είναι πως θα διαλύσει το ηθικό ηθοποιών και συντελεστών και θα δημιουργήσει προβλήματα στο θίασο. Χαρά εσείς ε;

‘Εχεις πολλές εφαρμογές

Η συμβουλή μου έχει εφαρμογές και στον ίδιο το θίασο που παίζεις εσύ αγαπητέ μνησίκακε. Αν κάποιος συνάδελφος επαινεθεί από κάποιον κριτικό η θεατή κι αυτό ενοχλήσει την ευαίσθητη ψυχολογία σου, στείλε αμέσως δυο τρία μηνύματα στο περιοδικό εναντίον του και υπέρ εσού. Σου στραβομίλησε ο σκηνοθέτης; «Πυροβόλησέ» τον με δυο συντριπτικά σημείωμα. Μην έχεις δισταγμό. Αυτός ο αποτελεσματικός τρόπος έχει πολλές εφαρμογές για κάθε φύσεως υποθέσεις. Αισθηματικές, οικονομικές, οικογενειακές και ενδοθιασικές. Μπορείς να καλύψεις έτσι και μια δική σου αποτυχία. Πετυχαίνει κάποιος άλλος και αποτυχαίνεις εσύ. Μολότωφ συκοφαντικών μηνυμάτων. Ένα σύστημα που κάνει θραύση. Μην διστάζεις λοιπόν. Ξεκίνα τώρα. Κι αν κάποιοι σου μιλήσουν για το αδίκημα της συκοφαντική δυσφήμιση δια του Τύπου και σε απειλήσουν με τη Δίωξη ηλεκτρονικού εγκλήματος της Ασφάλειας , μην δειλιάσεις. Αυτό που προέχει είναι να κορέσεις το μίσος σου και να δώσεις μια ικανοποίηση στην κακομοιριά σου.

Όσο για την καταστρατήγηση της καλής πρόθεσης του περιοδικού, την παραπλανητική και συκοφαντική δημοσιοποίηση χαλκευμένων κατηγοριών για παράσταση που δεν είδες, δε βαριέσαι. Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.

Οντισιον, το ανάγνωσμα

Οντισιόν; Ευχαριστώ δεν θα πάρω

Η ακρόαση (οντισιόν στην καθομιλουμένη) κράτησε απ’ το πρωί ως το βράδυ. Άρχισαν να μαζεύονται ενδιαφερόμενοι απ’ τις 8 πουρνό πουρνό και στις 9.30 το εσπέρας ο σκηνοθέτης έβλεπε, ακόμα έβλεπε υποψήφιους. Απόκαμε ο δυστυχής κι αυτός αλλά και οι ηθοποιοί που περίμεναν στο πεζοδρόμιο όλη μέρα εξοντώθηκαν κυριολεκτικά κι όταν έφτασαν στην πολυπόθητη στιγμή και δεν είχαν ούτε το κουράγιο, ούτε τη διάθεση να δείξουν τι μπορούν και τι αξίζουν.

Ταπεινωτική διαδικασία

Δυσάρεστα πράγματα. Πολύ δυσάρεστα. Ταπεινωτική διαδικασία για έναν ηθοποιό η οντισιόν. Και καθόλου δίκαιη. Για πολλούς λόγους. Πρώτα πρώτα είναι άδικη γιατί τις πιο πολλές φορές ο σκηνοθέτης έχει εκ των προτέρων καταλήξει σε επιλογή αλλά θέλει να δει κι άλλους μήπως και του «κάτσει» κάτι καλύτερο. Δεύτερο είναι άδικη επειδή οι πιθανότητες είναι πολύ μικρές. Ακόμα δηλαδή και αν ο θιασάρχης δεν έχει καταλήξει, η προσφορά είναι τόσο μεγάλη και οι ρόλοι τόσο λίγοι που είναι ματαιοπονία να τρέφεις ελπίδες. Μια άλλη αδικία είναι αυτό που σημείωσα πιο πάνω, πως όταν μετά από πολύωρη εξουθενωτική αναμονή, τρακ και αβεβαιότητα για τον ηθοποιό φθάσει επιτέλους η ώρα της κρίσεως , όποιο ταλέντο, ικανότητα, προετοιμασία τον έχει εγκαταλείψει. Για ηθοποιούς μιλάμε κι όχι για οικοδόμους, που έχουν άλλο αντικείμενο κι άλλες αντοχές… Κακό πράγμα η Οντισιόν, κακό και άσκοπο. Μοναδική ελπίδα, αλλά, δυστυχώς ελπίδα φρούδα…

Τα ποσοστά τις καταδικάζουν

Χάνει τον αυτοσεβασμό του ο ηθοποιός, μειώνεται η αξιοπρέπεια του, χάνει απ’ την αξία του. Πρέπει να γίνει κοινή πεποίθηση πως οι οντισιόν δεν βοηθάνε κανένα. Δεν βρίσκει ο ηθοποιός δουλειά απ’ τις οντισιόν. Αν βάλουμε κάτω τις στατιστικές θα δούμε πως το ποσοστό που βρίσκει δουλειά, που επιλέγεται για να εργαστεί σε κάποιο θίασο, με όποιο καθεστώς οικονομικής απολαβής, είναι απειροελάχιστο. Η ωφέλεια των οντισιόν είναι πως θρέφεται η εξουσιαστικότητα των σκηνοθετών που πολλοί, πολλές φορές ξεπερνούν τα όρια.

Σεβασμός εκατέρωθεν

Και πως θα βρούμε δουλειά; ρωτάει ανήσυχος ο ηθοποιός, όταν του αποκλείεις τις οντισιόν. Αυτός που διαγράφει τις οντισιόν – εγώ εν προκειμένω- δεν είναι απαραίτητο να έχει εναλλακτική λύση για το επαγγελματικό πρόβλημα του ηθοποιού. Έτσι και εγώ δεν έχω. Αόριστα, συστήνω στους μαθητές μου «να αναλάβουν πρωτοβουλίες και να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους», χωρίς να ξέρω τι ακριβώς τους συστήνω. Γίνομαι ενοχλητικά επίμονος στις παροτρύνσεις μου να διαγράψουν απ’ το τεφτέρι των προσδοκιών τους τις οντισιόν και κάποιοι θυμώνουν που τόσο τελεσίδικα τους αποκλείω την βασικότερη των ελπίδων τους. Μπορώ ωστόσο να σημειώσω πως τα διάφορα site με καταλόγους ηθοποιών, με βιογραφικά και φωτογραφίες είναι μια λύση πολύ προτιμότερη απ’ το στήσιμο έξω απ’ την κλειστή πόρτα της ακρόασης. Βλέπει ο ενδιαφερόμενος σκηνοθέτης και επιλέγει. Πολιτισμένα και με σεβασμό στον καλλιτέχνη.

Υπερπληθυσμός.

Δεν αναφέρομαι στα προγνωστικά που προβλέπουν πως ο πληθυσμός του πλανήτη το 2030 θα φτάσει τα εννιά δισεκατομμύρια άτομα από τα εξήμιση που αριθμεί σήμερα. Σας μιλάω για τον θεατρικό πληθυσμό της μικρής μας χώρας και όχι για το μέλλον αλλά για το ορατό και απτό παρόν. Αμετροεπείς οι ρωμιοί σε όλα καθώς είμαστε και χωρίς σύνεση, προγραμματισμό και κρατική μέριμνα έχουμε υπερφορτώσει το θεατρικό χώρο και έχει δημιουργηθεί ένα ασφυκτικό αδιαχώρητο. Δυσανάλογο το ποσοστό των θεάτρων και των θεατρικών παραστάσεων σε σχέση με τον πληθυσμό, δυσανάλογος και ο αριθμός των ασχολούμενων με το θέατρο. Ας στραφούμε ωστόσο στα πλήθη των ηθοποιών.

Υπερπληθυσμός
Οι δραματικές σχολές που λειτουργούν αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα είναι περίπου τριάντα με την πρωτεύουσα να διατηρεί 25, την Θεσσαλονίκη 4, τον Βόλο 1, την Πάτρα 1 και κατά διαστήματα μερικές ακόμα πόλεις περιστασιακά. Με μέσο όρο οκτώ απόφοιτους το χρόνο επίσημα διακόσιοι πενήντα ηθοποιοί παράγονται ετήσια απ’ τις σχολές. Κατά μέτριους υπολογισμούς τα διάφορα σεμινάρια, εργαστήρια και ερασιτεχνικές κινήσεις προσθέτουν ακόμα τουλάχιστον άλλους εκατό ενώ μερικοί ακόμα έρχονται από σχολές η πανεπιστήμια του εξωτερικού. Με δεδομένο το αναμφισβήτητο των αριθμών ο πληθυσμός των ηθοποιών αυξάνει με ρυθμό τετρακόσια άτομα το χρόνο. Μ’ αυτούς τους υπολογισμούς από το σωτήριο έτος 2000 παράχθηκαν ως σήμερα τέσσερεις χιλιάδες πτυχιούχοι της τέχνης του θεάτρου. Εγγεγραμμένοι ηθοποιοί στο Σωματείο σήμερα είναι πέντε χιλιάδες πεντακόσιοι ηθοποιοί, ενώ άλλοι τόσοι είναι εκτός του συνδικαλιστικού οργάνου των επαγγελματιών του θεάτρου. Φανταστείτε λοιπόν δέκα περίπου χιλιάδες, νέοι ως επί το πλείστον, από τα 22 έως τα 40, που πραγματοποίησαν τριετείς και άλλοι τετραετείς σπουδές , συνωστίζονται σήμερα στις ακροάσεις επιλογών για να εξασφαλίσουν κάποια ευκαιριακή και πρόσκαιρη δουλειά απ’ την οποία θα αμείβονται με αμφίβολα ποσοστά. Σπάνια πληρώνονται μισθοί κι αυτό είναι ευρύτατα γνωστό.

Υπερπληθυσμός
Εδώ χρειάζεται μια μικρή υποσημείωση που ενδιαφέρει τον αναγνώστη, πιο χρήσιμη θα είναι ωστόσο στον κοινωνιολόγο του μέλλοντος, που θα αναζητήσει τα αίτια της σημερινής μας κρίσης. Κρίσης οικονομικής, κοινωνικής, ιστορικής, εθνικής αλλά πάνω απ’ όλα κρίση λογικής. Τα μισά απ΄ τα νέα η τα λιγότερο νέα άτομα που απαρτίζουν αυτές τις τάξεις σήμερα, προέρχονται από την περιφέρεια, από μικρές πόλεις η χωριά της επαρχίας και προσελκύστηκαν στο λαμπερό επάγγελμα του ηθοποιού, εκμαυλισμένα απ’ τις σειρήνες της τηλεόρασης και εγκαταλείποντας το πατρογονικό τους τόπο και τον παραδοσιακό τρόπο ζωής και επαγγελματικού προσανατολισμού, αποδυναμώνοντας την περιφέρεια και υπερφορτώνοντας τα μεγάλα αστικά κέντρα με στρατιές ανέργων.

Υπερπληθυσμός
Και επειδή, για τον χώρο του θεάτρου ο λόγος, βαριανασαίνει ασθματικά η θεατρική πραγματικότητα και η συνέχιση της πορείας της προβληματίζει σοβαρά. Που βρίσκονται οι ευθύνες για αυτήν την αλόγιστη ανάπτυξη; Τι μέλλει γενέσθαι με την συνεχιζόμενη και ραγδαία αναπτυσσόμενη αύξηση; Και αν ο ηθοποιός μπορεί να θεωρηθεί επάγγελμα ως μεγάλο βαθμό χρήσιμο στην μόρφωση και την ψυχαγωγία, παραγωγικό στη λειτουργία του πολιτιστικού αγαθού, τι μπορεί να πει κανείς για την πλημμύρα των θεατρολόγων, ατόμων που διεκδικούν κι αυτά ρόλο και κλήρο στον θεατρικό χώρο, και που αυξάνονται όπως η άμμος της θάλασσας. Μια ιδιότητα, την αναγκαιότητα της οποίας αυτοί οι ίδιοι έχουν επινοήσει,- όπως κατηγορούνται - και συστηματικά έχουν από μόνοι τους αναλάβει την τεκμηρίωση και την επιβολή της. Όλοι αυτοί ήρθαν μετά, πολύ μετά, εν πολλοίς απρόσκλητοι, και όπως διατείνονται πολλοί, χάρη στον ιδεαλισμό κάποιων ρομαντικών που νόμισαν πως πατρίδα του θεάτρου χωρίς θεατρολόγους δε γίνεται. Τώρα λοιπόν και οι θεατρολόγοι διεκδικούν κι αυτοί τον χώρο. Και το αδιέξοδο γίνεται απελπιστικό καθώς και των νεοφερμένων, την αύξηση έχει η πολιτεία με πέντε πανεπιστημιακές σχολές μεθοδεύσει και ενώ αθροίζονται κι αυτοί σε κάποιες χιλιάδες αντικείμενο γι αυτούς δεν έχει βρεθεί.
γ.χ.